सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
१. कालानुक्रम व अचूक वर्ष/तारीख: १८२८ मध्ये राजा राममोहन रॉय यांनी कलकत्ता येथे ब्राह्मो सभेची स्थापना केली. पुढे ही संस्था ब्राह्मो समाज म्हणून ओळखली जाऊ लागली. राजा राममोहन रॉय यांचे निधन २७ सप्टेंबर १८३३ रोजी झाले. त्यामुळे ब्राह्मो समाजाची स्थापना त्यांच्या हयातीत झाली, हे लक्षात ठेवावे. २. नेते, संस्था व विचार: ब्राह्मो समाजाने एकेश्वरवादाचा पुरस्कार केला आणि मूर्तिपूजा, कर्मकांड, सतीप्रथा यांसारख्या सामाजिक-धार्मिक रूढींना विरोध केला. देवेंद्रनाथ टागोर यांनी पुढे या चळवळीला संघटनात्मक बळ दिले. १८६६ मध्ये केशवचंद्र सेन आणि देवेंद्रनाथ टागोर यांच्या गटांमध्ये फूट पडली. केशवचंद्र सेन यांच्या नेतृत्वाखाली ब्राह्मो समाज ऑफ इंडिया, तर देवेंद्रनाथ टागोर यांच्या नेतृत्वाखाली आदि ब्राह्मो समाज अस्तित्वात आला. ३. महाराष्ट्राचा विशेष संदर्भ व महत्त्व: ब्राह्मो समाजाचा प्रभाव महाराष्ट्रातील एकोणिसाव्या शतकातील सुधारक विचारविश्वावर पडला. तथापि, महाराष्ट्रात आत्माराम पांडुरंग यांनी १८६७ मध्ये प्रार्थना समाजाची स्थापना केली. महादेव गोविंद रानडे आणि रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर यांनी या चळवळीला पुढे नेले. प्रार्थना समाज आणि ब्राह्मो समाज या संबंधित असल्या तरी स्वतंत्र संस्था आहेत. ब्राह्मो समाजाने एकेश्वरवाद, विवेकवाद आणि सामाजिक सुधारणांच्या प्रसारात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
1. Chronology and dates: In 1828, Raja Ram Mohan Roy established the Brahmo Sabha in Calcutta, which became known as the Brahmo Samaj. Roy died on 27 September 1833, confirming that the organization originated during his lifetime. 2. Leaders and organization: The movement advocated monotheism and opposed idolatry, ritualism and social practices such as sati. Debendranath Tagore subsequently strengthened the movement. In 1866, a split resulted in the Brahmo Samaj of India under Keshab Chandra Sen and the Adi Brahmo Samaj under Debendranath Tagore. 3. Maharashtra's context and significance: The Brahmo Samaj influenced social reform thinking in Maharashtra. However, the distinct Prarthana Samaj was founded in Bombay on 31 March 1867 by Dr. Atmaram Pandurang. Mahadev Govind Ranade and Ramakrishna Gopal Bhandarkar became prominent figures in this movement. The Prarthana Samaj and Brahmo Samaj were related in their reformist outlook but were separate organizations. The Brahmo Samaj helped advance monotheism, rational inquiry and social reform in modern India.
प्रार्थना समाज आणि ब्राह्मो समाज या दोन्ही एकेश्वरवाद व सामाजिक सुधारणांशी संबंधित संस्था असल्यामुळे त्यांच्यात गल्लत होऊ शकते. मुख्य कालक्रम लक्षात ठेवा: ब्राह्मो सभा १८२८, प्रार्थना समाज १८६७ आणि आर्य समाज १८७५. अकाली दल हा विसाव्या शतकातील शीख धार्मिक-सामाजिक चळवळीशी संबंधित आहे. तसेच १८६६ मधील ब्राह्मो चळवळीतील फूट ही मूळ संस्थेच्या स्थापनेची तारीख नाही.
The Brahmo Samaj and Prarthana Samaj are easily confused because both promoted monotheism and social reform. Remember the sequence: Brahmo Sabha, 1828; Prarthana Samaj, 1867; Arya Samaj, 1875. The Akali Dal belongs to the twentieth-century Sikh reform context. The 1866 split within the Brahmo movement must not be mistaken for the date of its original establishment.
कालक्रमाची क्लृप्ती: 'अठ्ठावीस ब्राह्मो, सदुसष्ट प्रार्थना, पंच्ाहत्तर आर्य समाज.' म्हणजे १८२८—ब्राह्मो समाज; १८६७—प्रार्थना समाज; १८७५—आर्य समाज. संस्थापकांची सांगड: राजा राममोहन रॉय—ब्राह्मो समाज; आत्माराम पांडुरंग—प्रार्थना समाज; स्वामी दयानंद सरस्वती—आर्य समाज.
Use the date sequence: '1828 Brahmo, 1867 Prarthana, 1875 Arya.' Match the founders: Raja Ram Mohan Roy—Brahmo Samaj; Atmaram Pandurang—Prarthana Samaj; Swami Dayanand Saraswati—Arya Samaj.
१. प्रार्थना समाज: हा पर्याय चुकीचा आहे. डॉ. आत्माराम पांडुरंग यांनी ३१ मार्च १८६७ रोजी मुंबई येथे प्रार्थना समाजाची स्थापना केली. २. ब्राह्मो समाज: हा योग्य पर्याय आहे. राजा राममोहन रॉय यांनी १८२८ मध्ये कलकत्ता येथे ब्राह्मो सभेची स्थापना केली. ३. अकाली दल: हा पर्याय चुकीचा आहे. शिरोमणी अकाली दलाची स्थापना १९२० मध्ये शीख धार्मिक सुधारणा आणि गुरुद्वारा व्यवस्थापनाशी संबंधित चळवळीच्या पार्श्वभूमीवर झाली. ४. आर्य समाज: हा पर्याय चुकीचा आहे. स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी १८७५ मध्ये मुंबई येथे आर्य समाजाची स्थापना केली. त्यामुळे चारही पर्यायांतील संस्था, संस्थापक आणि कालखंड यांची तुलना केल्यास ब्राह्मो समाज हेच अचूक उत्तर ठरते.
1. Prarthana Samaj: Incorrect. Dr. Atmaram Pandurang founded it in Bombay on 31 March 1867. 2. Brahmo Samaj: Correct. Raja Ram Mohan Roy established the Brahmo Sabha in Calcutta in 1828. 3. Akali Dal: Incorrect. The Shiromani Akali Dal emerged in 1920 in the context of Sikh religious reform and the Gurdwara reform movement. 4. Arya Samaj: Incorrect. Swami Dayanand Saraswati founded it in Bombay in 1875. Comparing the founders, locations and dates establishes Brahmo Samaj as the correct answer.
