MPSC Test Logo mpsctest.in
History (इतिहास) Socio - Religious Reform Movements in the 19th and 20th CE India
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

राजा राममोहन रॉय यांच्या सामाजिक व धार्मिक सुधारणाविषयक कार्याचा विचार करता, पुढीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत? (१) त्यांनी आत्मीय सभेची स्थापना केली. (२) त्यांनी ब्राह्मो समाजाची स्थापना केली. (३) त्यांनी 'तुहफत-उल-मुवाह्हिदीन' (एकेश्वरवाद्यांना भेट) हा ग्रंथ लिहिला. योग्य पर्याय निवडा.

Consider the following statements about Raja Ram Mohan Roy and his contribution to socio-religious reform: (1) He established the Atmiya Sabha. (2) He founded the Brahmo Sabha, associated with the Brahmo Samaj movement. (3) He wrote 'Tuhfat-ul-Muwahhidin' (A Gift to Monotheists). Which of the statements are correct?

पर्याय (Options):
A

फक्त विधाने १ आणि ३ योग्य आहेत.

B

फक्त विधाने २ आणि ३ योग्य आहेत.

C

फक्त विधान १ योग्य आहे.

D

विधाने १, २ आणि ३ योग्य आहेत.

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
१. कालानुक्रम व अचूक वर्ष/तारीख: राजा राममोहन रॉय यांनी १८०३–१८०४ च्या सुमारास 'तुहफत-उल-मुवाह्हिदीन' हा फारसी ग्रंथ अरबी प्रस्तावनेसह लिहिला; त्यात एकेश्वरवादाचा पुरस्कार आणि धार्मिक रूढींची चिकित्सा केली. १८१५ मध्ये त्यांनी कलकत्ता येथे आत्मीय सभेची स्थापना केली. २० ऑगस्ट १८२८ रोजी कलकत्ता येथे ब्राह्मो सभेची स्थापना झाली; पुढे या चळवळीचा संबंध ब्राह्मो समाजाशी जोडला गेला. २. नेते, संस्था व ग्रंथ: राजा राममोहन रॉय हे भारतीय सामाजिक व धार्मिक सुधारणांचे अग्रणी होते. आत्मीय सभा ही धार्मिक-सामाजिक चर्चेचे व्यासपीठ होते; ब्राह्मो चळवळीने एकेश्वरवाद, मूर्तिपूजेवरील टीका आणि सामाजिक सुधारणांना चालना दिली. सतीप्रथेविरुद्धच्या त्यांच्या प्रयत्नांना महत्त्वाचे यश मिळाले; १८२९ मध्ये गव्हर्नर-जनरल लॉर्ड विल्यम बेंटिंक यांच्या काळात बंगाल सती नियमन, १८२९ (Regulation XVII) द्वारे सतीप्रथेवर बंदी घालण्यात आली. ३. महाराष्ट्राचा संदर्भ व महत्त्व: राजा राममोहन रॉय यांचे कार्य बंगालमध्ये केंद्रित असले, तरी एकेश्वरवाद, स्त्रीसुधारणा आणि विवेकनिष्ठ धार्मिक विचारांचा प्रभाव महाराष्ट्रातील सुधारक चळवळींच्या व्यापक बौद्धिक वातावरणाशी संबंधित होता. महाराष्ट्रात प्रार्थना समाजाची स्थापना १८६७ मध्ये मुंबई येथे झाली; आत्माराम पांडुरंग हे त्याचे संस्थापक होते आणि महादेव गोविंद रानडे व रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर यांनी पुढे महत्त्वाची भूमिका बजावली. या संस्था एकच नव्हत्या, पण धार्मिक-सामाजिक सुधारणांच्या इतिहासात त्यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

आत्मीय सभा (१८१५), ब्राह्मो सभा (१८२८) आणि महाराष्ट्रातील प्रार्थना समाज (१८६७) यांची स्थापना-वर्षे एकमेकांत गोंधळू नयेत. ब्राह्मो सभेची स्थापना १८२८ मध्ये झाली; 'ब्राह्मो समाज' हे नाव पुढील संस्थात्मक विकासाशीही संबंधित आहे. 'तुहफत-उल-मुवाह्हिदीन' या ग्रंथासाठी काही संदर्भ १८०४ हे वर्ष देतात, तर काही संदर्भ १८०३–१८०४ असा कालावधी देतात; म्हणून अचूक दिवस किंवा महिना गृहीत धरू नये.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

कालक्रम लक्षात ठेवा: 'ग्रंथ १८०४, आत्मीय १८१५, ब्राह्मो १८२८, प्रार्थना १८६७.' म्हणजे ग्रंथ → आत्मीय सभा → ब्राह्मो चळवळ → महाराष्ट्रातील प्रार्थना समाज.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

पर्याय १ चुकीचा आहे, कारण विधान २ देखील योग्य आहे: ब्राह्मो सभेची स्थापना राजा राममोहन रॉय यांनी २० ऑगस्ट १८२८ रोजी कलकत्ता येथे केली. पर्याय २ चुकीचा आहे, कारण विधान १ देखील योग्य आहे: आत्मीय सभा १८१५ मध्ये कलकत्ता येथे स्थापन झाली. पर्याय ३ चुकीचा आहे, कारण विधान २ आणि विधान ३ दोन्ही योग्य आहेत; 'तुहफत-उल-मुवाह्हिदीन' हा ग्रंथ १८०३–१८०४ च्या सुमारास लिहिला गेला.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

मानवधर्म सभेच्या स्थापनेविषयी पुढील विधानांपैकी योग्य विधानांची निवड करा. (a) दादोबा पांडुरंग तर्खडकर (b) दुर्गाराम मच्छाराम मेहता (c) लोकहितवादी गोपाळ हरी देशमुख (d) डॉ. भाऊ दाजी लाड

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

स्वामी विवेकानंद यांनी १८९३ मध्ये आयोजित जागतिक धर्मपरिषदेत कोणत्या शहरात भारताच्या व हिंदू धर्माच्या विचारांचे प्रतिनिधित्व केले?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात भारतातील महिला संघटनांच्या इतिहासाचा विचार करता, खालीलपैकी कोणती संघटना आणि तिच्याशी संबंधित व्यक्ती यांची जोडी अयोग्य आहे? +----------------------------------+----------------------------+ | अ (संघटना) | ब (संबंधित व्यक्ती) | +----------------------------------+----------------------------+ | १. भारत स्त्री महामंडळ | (i) सरला देवी चौधुराणी | | २. महिला भारतीय संघटना | (ii) तिया | | ३. राष्ट्रीय महिला परिषद | (iii) लेडी मेहरिबाई टाटा | | ४. अखिल भारतीय महिला परिषद | (iv) मार्गारेट कझिन्स | +----------------------------------+----------------------------+

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील क्रांतिकारक चळवळीच्या 'जननी' म्हणून कोणत्या महिला स्वातंत्र्यसैनिकाला ओळखले जाते?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

एकोणिसाव्या शतकातील सामाजिक-धार्मिक सुधारणांच्या चळवळींच्या संदर्भात, राजा राममोहन रॉय यांनी स्थापन केलेली संस्था कोणती होती?