MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity (राज्यव्यवस्था) Central Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानानुसार, उपराष्ट्रपतींना आपल्या पदाचा राजीनामा कोणाकडे आणि कोणत्या पद्धतीने सादर करता येतो?

Under the Constitution of India, to whom must the Vice-President submit a written resignation, and in what manner?

पर्याय (Options):
A

राष्ट्रपतींना स्वतःच्या स्वाक्षरीने लेखी पत्राद्वारे

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

लोकसभेच्या अध्यक्षांना स्वतःच्या स्वाक्षरीने लेखी पत्राद्वारे

C

पंतप्रधानांना स्वतःच्या स्वाक्षरीने लेखी पत्राद्वारे

D

भारताच्या सरन्यायाधीशांना स्वतःच्या स्वाक्षरीने लेखी पत्राद्वारे

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
१. घटनात्मक तरतूद: भारतीय संविधानाच्या भाग ५ मधील अनुच्छेद ६७(अ) नुसार, उपराष्ट्रपतींना स्वतःच्या स्वाक्षरीने राष्ट्रपतींना उद्देशून लेखी पत्राद्वारे आपल्या पदाचा राजीनामा देता येतो. अनुच्छेद ६७ नुसार उपराष्ट्रपतींचा सामान्य कार्यकाळ पदभार स्वीकारल्याच्या तारखेपासून पाच वर्षांचा असतो. २. घटनादुरुस्ती व कायदे: उपराष्ट्रपतींच्या राजीनाम्यासाठी अनुच्छेद ६७(अ) ही थेट घटनात्मक तरतूद आहे. या विशिष्ट प्रक्रियेसाठी स्वतंत्र संसदीय कायद्याची आवश्यकता नाही. अनुच्छेद ६७(ब) नुसार, राज्यसभेने तत्कालीन एकूण सदस्यसंख्येच्या बहुमताने ठराव मंजूर करून आणि लोकसभेने त्यास सहमती देऊन उपराष्ट्रपतींना पदावरून दूर करता येते; असा ठराव मांडण्यापूर्वी किमान १४ दिवसांची सूचना आवश्यक असते. ३. न्यायालयीन निकाल व कायदेशीर अर्थ: या प्रश्नाचे उत्तर थेट संविधानाच्या स्पष्ट मजकुरावर आधारित आहे. अनुच्छेद ६७(अ) मध्ये राष्ट्रपतींना उद्देशून राजीनामा देण्याची तरतूद आहे; राष्ट्रपतींनी तो स्वीकारल्यावरच राजीनामा प्रभावी होतो, अशी अट या अनुच्छेदात नमूद केलेली नाही. त्यामुळे स्वीकृती आवश्यक असल्याचा दावा करणे चुकीचे ठरेल. संबंधित इतर तरतुदी: अनुच्छेद ६४ नुसार उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती असतात, तर अनुच्छेद ६५ नुसार विशिष्ट परिस्थितीत ते राष्ट्रपती म्हणून कार्य करतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

मुख्य परीक्षाभूल म्हणजे राजीनामा सादर करणे आणि राजीनामा स्वीकारणे या दोन वेगळ्या संकल्पना एक समजणे. अनुच्छेद ६७(अ) मध्ये उपराष्ट्रपतींनी राष्ट्रपतींना उद्देशून स्वतःच्या स्वाक्षरीने लेखी राजीनामा द्यावा, असे म्हटले आहे; राष्ट्रपतींच्या स्वीकृतीची स्वतंत्र अट त्यात नाही. तसेच, उपराष्ट्रपतींचा पाच वर्षांचा कार्यकाळ म्हणजे पदावरून दूर करण्याची प्रक्रिया नव्हे. राजीनामा अनुच्छेद ६७(अ) अंतर्गत, तर पदावरून दूर करण्याची प्रक्रिया अनुच्छेद ६७(ब) अंतर्गत येते.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

राजीनाम्यांची घटनात्मक साखळी लक्षात ठेवा: राष्ट्रपती → उपराष्ट्रपती (अनुच्छेद ५६(१)(अ)); उपराष्ट्रपती → राष्ट्रपती (अनुच्छेद ६७(अ)); लोकसभेचे अध्यक्ष → लोकसभेचे उपाध्यक्ष (अनुच्छेद ९४(ब)); राज्यसभेचे उपसभापती → राज्यसभेचे सभापती (अनुच्छेद ९०(ब)). स्मरणसूत्र: 'राष्ट्रपतींकडे उपराष्ट्रपती, उपराष्ट्रपतींकडे राष्ट्रपती'.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

पर्याय २ चुकीचा आहे: लोकसभेच्या अध्यक्षांचा राजीनामा अनुच्छेद ९४(ब) नुसार लोकसभेच्या उपाध्यक्षांना उद्देशून दिला जातो; उपराष्ट्रपतींचा राजीनामा त्यांच्याकडे दिला जात नाही. पर्याय ३ चुकीचा आहे: पंतप्रधान हे केंद्रीय मंत्रिमंडळाचे प्रमुख असले तरी उपराष्ट्रपतींचा राजीनामा स्वीकारण्याची किंवा प्राप्त करण्याची घटनात्मक भूमिका त्यांच्याकडे नाही. पर्याय ४ चुकीचा आहे: भारताचे सरन्यायाधीश हे सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायव्यवस्थेचे प्रमुख आहेत; उपराष्ट्रपतींच्या राजीनाम्यासाठी संविधानाने त्यांना प्राधिकृत केलेले नाही. उपराष्ट्रपतींच्या राजीनाम्याचा योग्य घटनात्मक संदर्भ अनुच्छेद ६७(अ) आहे.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील अनुच्छेद 348(1)(अ) नुसार, संसदेने कायद्याद्वारे अन्यथा तरतूद करेपर्यंत सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांतील न्यायिक कामकाजासाठी कोणती भाषा निर्धारित करण्यात आली आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 300A नुसार मालमत्तेच्या अधिकाराचे घटनात्मक स्वरूप आणि त्यापासून वंचित करण्याची अट कोणती आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी सर्वोच्च न्यायालयाला प्राधिलेख (Writs) जारी करण्याचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदाद्वारे प्रदान करण्यात आला आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील राष्ट्रपतींच्या नकाराधिकारांपैकी, ज्या अधिकारात राष्ट्रपती विधेयकाला संमती देत नाहीत आणि पुनर्विचारासाठीही परत पाठवत नाहीत, त्या अधिकाराला काय म्हणतात?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेनुसार, गुन्ह्यासाठी दोषी ठरलेल्या व्यक्तीच्या शिक्षेबाबत क्षमादान किंवा शिक्षेत बदल करण्याचा अधिकार भारताच्या राष्ट्रपतींना कोणत्या कलमान्वये प्राप्त होतो?