MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity (राज्यव्यवस्था) Judiciary
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम २२६ नुसार, उच्च न्यायालयाला रिट जारी करण्याचा अधिकार कोणत्या व्यक्ती, प्राधिकरण किंवा शासनाविरुद्ध वापरता येतो?

Under Article 226, High Courts can issue writs to which authorities within their territorial jurisdiction?

पर्याय (Options):
A

कोणतीही व्यक्ती, प्राधिकरण किंवा शासन

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

केवळ राज्य शासन

C

केवळ केंद्र शासन

D

केवळ खाजगी कंपन्या

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
१. घटनात्मक तरतूद: भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ६ मधील प्रकरण ५ मध्ये कलम २२६ अंतर्गत उच्च न्यायालयांच्या रिट अधिकारक्षेत्राची तरतूद आहे. या कलमानुसार, प्रत्येक उच्च न्यायालयाला त्याच्या अधिकारक्षेत्राशी संबंधित प्रदेशात कोणत्याही व्यक्तीला किंवा प्राधिकरणाला, योग्य प्रकरणांमध्ये शासनासह, निर्देश, आदेश किंवा पाच प्रकारच्या रिट जारी करता येतात. यामध्ये बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus), परमादेश (Mandamus), प्रतिषेध (Prohibition), उत्प्रेषण (Certiorari) आणि अधिकारपृच्छा (Quo Warranto) यांचा समावेश होतो. कलम २२६(२) नुसार, ज्या प्रदेशात उच्च न्यायालय अधिकारक्षेत्र वापरते तेथे कारवाईचे कारण पूर्णतः किंवा अंशतः उद्भवल्यास, संबंधित व्यक्ती किंवा प्राधिकरण त्या प्रदेशाबाहेर असले तरी रिट जारी करता येते. २. घटनादुरुस्ती व कायदे: कलम २२६ हे मूळ संविधानातील प्रावधान आहे. ४२व्या घटनादुरुस्ती अधिनियम, १९७६ ने उच्च न्यायालयांच्या रिट अधिकारक्षेत्रावर मर्यादा आणण्याचा प्रयत्न केला; तथापि, ४३व्या घटनादुरुस्ती अधिनियम, १९७७ ने संबंधित बदल मागे घेतले. ३. सर्वोच्च न्यायालयाचे निकाल व कायदेशीर विश्लेषण: Election Commission of India v. Saka Venkata Rao (1953) या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने उच्च न्यायालयाच्या प्रादेशिक अधिकारक्षेत्राच्या मर्यादांवर विचार केला. Kusum Ingots & Alloys Ltd. v. Union of India (2004) या निर्णयात कलम २२६(२) अंतर्गत कारवाईचे कारण आणि प्रादेशिक अधिकारक्षेत्र यांचे महत्त्व स्पष्ट करण्यात आले. तसेच, कलम ३२ हे सर्वोच्च न्यायालयाला मूलभूत अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठी रिट जारी करण्याचा अधिकार देते; कलम २२६ अंतर्गत उच्च न्यायालयाला मूलभूत अधिकारांबरोबरच इतर कायदेशीर अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठीही रिट जारी करता येतात.
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

पर्याय २ चुकीचा आहे, कारण कलम २२६ अंत

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील अनुच्छेद 348(1)(अ) नुसार, संसदेने कायद्याद्वारे अन्यथा तरतूद करेपर्यंत सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांतील न्यायिक कामकाजासाठी कोणती भाषा निर्धारित करण्यात आली आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 300A नुसार मालमत्तेच्या अधिकाराचे घटनात्मक स्वरूप आणि त्यापासून वंचित करण्याची अट कोणती आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी सर्वोच्च न्यायालयाला प्राधिलेख (Writs) जारी करण्याचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदाद्वारे प्रदान करण्यात आला आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील राष्ट्रपतींच्या नकाराधिकारांपैकी, ज्या अधिकारात राष्ट्रपती विधेयकाला संमती देत नाहीत आणि पुनर्विचारासाठीही परत पाठवत नाहीत, त्या अधिकाराला काय म्हणतात?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेनुसार, गुन्ह्यासाठी दोषी ठरलेल्या व्यक्तीच्या शिक्षेबाबत क्षमादान किंवा शिक्षेत बदल करण्याचा अधिकार भारताच्या राष्ट्रपतींना कोणत्या कलमान्वये प्राप्त होतो?