पिटयूटरी ग्रंथी या अंतःस्रावी ग्रंथी असून मेंदूमधील हायपोथालेमस मध्ये असते. ती अनेक संप्रेरके स्रवते. (a) तिला मास्टर अंतःस्रावी ग्रंथी म्हणतात. (b) तिच्या पुढील भागाला न्यूरोहायपोफायसीस तर मागील भागाला अॉडीनोहायपोफायसीस म्हणतात. (c) पिटयूटरीच्या मागील भागातून ऑक्सीटोसीन आणि व्हेसोप्रेसीन ही संप्रेरके स्रवतात. (d) STH, TSH, ACTH हि संप्रेरके एडीनोहायपोफायसीस मधून स्रवातात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

पर्याय (Options):

(a), (c) आणि (d)

अचूक उत्तर (Official Answer)

केवळ (a) आणि (c)

केवळ (d)

केवळ (b) आणि (d)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)

योग्य उत्तर (a), (c), आणि (d) आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • पीयूषिका ग्रंथी हाडांच्या पोकळीमध्ये असते. • या पोकळीला पर्याणिका म्हणतात. • तिला मूळग्रंथी म्हणतात. • हे संप्रेरकाचे संश्लेषण आणि विमोचनासाठी लक्ष्य अवयवावर कार्य करणारे विविध संप्रेरकांचे विमोचन करते. • हे ग्रंथिपीयूषिका आणि चेता पीयूषिका यामध्ये विभागलेले आहे. • ग्रंथिपीयूषिकेमध्ये दूरस्थ भाग आणि मध्य भाग असतात. • पीयूषिकेच्या दूरस्थ भाग क्षेत्राला सामान्यतः अग्र पीयूषिका म्हणतात. • हे ACTH (अधिवृक्क बाह्यांगपोषी संप्रेरक), TSH (अवटू उद्दीपक संप्रेरक), FSH (पुटक उद्दीपक संप्रेरक) आणि LH (पीतपिंडकारी संप्रेरक) स्रवते. • चेता पीयूषिका किंवा चेता भाग हा पश्च पीयूषिका आहे. • ते ऑक्सिटोसिन आणि व्हॅसोप्रेसिन संप्रेरके विमोचित करतात. • हे संप्रेरक अधश्चेतकाद्वारे संश्लेषित केले जातात आणि पीयूषिकेमध्ये साठवले जातात आणि संकेत मिळाल्यावर सोडले जातात. • हे संप्रेरक चेता पीयूषिकेमध्ये अक्षत: वाहून नेले जातात. पूरक माहिती: • मध्यवर्ती भाग केवळ एक संप्रेरक स्रवतो जे MSH (मेलॅनिनपेशी-उद्दीपक संप्रेरक) आहे. • मानवांमध्ये, मध्यवर्ती भाग दूरस्थ भाग प्रदेशात विलीन केला जातो. +---------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------+ | संप्रेरक | कार्य | +---------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------+ | अवटू-उद्दीपक संप्रेरक (TSH) | हे थायरॉईड ग्रंथीवर कार्य करते आणि परिणामी थायरॉक्सिनचे संश्लेषण आणि स्राव होतो. | | पुटक उद्दीपक संप्रेरक (FSH). | हे फॉलिकल्सवर कार्य करते आणि परिणामी ग्रॅफियन फॉलिकल्स तयार होतात. | | अधिवृक्क बाह्यांगपोषी संप्रेरक (ACTH) | हे अधिवृक्क ग्रंथीवर कार्य करते आणि परिणामी कॉर्टिकोइड्स आणि स्टिरॉइड संप्रेरकांचे प्रकाशन होते. | | पीतपिंडकारी संप्रेरक (LH) | हे गोनाड्सवर कार्य करते ज्यामुळे पुरुष आणि महिलांमध्ये अनुक्रमे एंड्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनचे प्रकाशन होते. | +---------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------+

The correct answer is (a), (c) and (d). Explanation & Key Takeaways: • The pituitary gland is present in the bony cavity. • The cavity is term sella turcica. • It is called master glands. Hence statement 1 is correct • It releases various hormones that act on the target organ for the synthesis and release of hormones. • The anterior pituitary (also called the adenohypophysis or pars anterior) is the glandular, anterior lobe that together with the posterior lobe (posterior pituitary, or the neurohypophysis) makes up the pituitary gland (hypophysis). Hence statement b is incorrect. • It is divided into adenohypophysis and neurohypophysis. • The adenohypophysis consists of pars distalis and pars intermedia. • The pars distalis region of the pituitary is commonly called the anterior pituitary. • Neurohypophysis or pars nervosa is the posterior pituitary. • It releases oxytocin and vasopressin hormones. Hence statement c is correct. • These hormones are synthesized by the hypothalamus and stored in the pituitary and released when getting a signal. • STH, TSH, and ACTH are secreted by the pars distalis of adenohypophysis. Hence statement d is correct. • These hormones are transported axonally to the neurohypophysis. Related Concepts: • Pars intermedia secretes only one hormone which is MSH (melanocyte-stimulating hormone). • In humans, pars intermedia is merged with the pars distalis region. +-------------------------------------+--------------------------------------------------------------------------------------------------------------+ | Hormone | Function | +-------------------------------------+--------------------------------------------------------------------------------------------------------------+ | Thyroid-stimulating hormone (TSH) | It acts on the thyroid gland and results in the synthesis and secretion of thyroxine. | | Follicle-stimulating hormone (FSH). | It acts on the follicles and results in the formation of graffian follicles. | | Adrenocorticotrophic hormone (ACTH) | It acts on the adrenal gland and results in the release of corticoids and steriods hormones. | | Luteinizing hormone (LH) | It acts on gonads resulting in the release of androgens and progesterones in males and females respectively. | +-------------------------------------+--------------------------------------------------------------------------------------------------------------+

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):