📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • टंगस्टन हा विद्युत दिव्यांचे फिलामेंट बनवण्यासाठी सर्वात योग्य धातू आहे, कारण त्याचा उच्च द्रावणांक अंदाजे 3422°C असतो, ज्यामुळे तो विना-वितळता उच्च तापमानावर काम करू शकतो. • उच्च तापमानात त्याचा बाष्पीभवनाचा दर खूप कमी असतो, ज्यामुळे फिलामेंटचे आयुष्य वाढते. • टंगस्टनमध्ये उत्कृष्ट तन्यता शक्ती असते, ज्यामुळे उष्माविस्तार आणि आकुंचन झाल्यावर ते सहज तुटत नाही. • त्याची उच्च रोधकता विद्युत ऊर्जेचे उष्णतेमध्ये कार्यक्षमतेने रूपांतर करण्यास सक्षम करते, ज्यामुळे तेजस्वी प्रकाश निर्माण होतो. • जेव्हा निष्क्रिय वायूने भरलेल्या दिव्यामध्ये वापरले जाते, तेव्हा फिलामेंटचे बाष्पीभवन कमी करून आणि कार्यक्षमता सुधारून टंगस्टनची कामगिरी आणखी वाढते. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • टंगस्टनचे गुणधर्म: • टंगस्टनचा उच्च द्रावणांक, उष्णता-प्रतिरोधक अनुप्रयोगांसाठी योग्य बनवतो. • त्याची घनता सुमारे 19.3 g/cm³ आहे, ज्यामुळे ते सर्वात वजनदार धातूंपैकी एक आहे. • उच्च तापमानात टंगस्टनचा कमी बाष्प दाब किमान सामग्रीचे नुकसान सुनिश्चित करतो. • इतर सामग्री योग्य का नाहीत?: • तांबे: कमी द्रावणांक (~1085°C) उच्च-तापमान अनुप्रयोगांसाठी, जसे की फिलामेंट्ससाठी अयोग्य बनवतो. • ॲल्युमिनियम: अंदाजे 660°C ला वितळते आणि फिलामेंट्ससाठी आवश्यक टिकाऊपणाचा अभाव असतो. • लोह: द्रावणांक (~1538°C) तांबे किंवा ॲल्युमिनियमपेक्षा जास्त आहे, परंतु टंगस्टनच्या तुलनेत अजूनही अपुरा आहे. • दिव्यामधील निष्क्रिय वायू: आधुनिक विद्युत दिवे अरगॉन किंवा अरगॉन आणि नायट्रोजनच्या मिश्रणाने भरलेले असतात, जे टंगस्टन फिलामेंटचे ऑक्सिडीकरण रोखण्यासाठी आणि बाष्पीभवन कमी करण्यासाठी असतात. • ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: फिलामेंट्समध्ये टंगस्टनचा वापर 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीस सुरू करण्यात आला, ज्याने त्याच्या उत्कृष्ट गुणधर्मांमुळे कार्बनसारख्या पूर्वीच्या सामग्रीची जागा घेतली. • दिव्यापलीकडील अनुप्रयोग: टंगस्टन त्याच्या उष्णता-प्रतिरोधक गुणधर्मांमुळे क्ष-किरण नलिका, वेल्डिंग इलेक्ट्रोड आणि एरोस्पेसमध्ये वापरले जाते. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'टंगस्टन'. Current Electricityचा थेट संबंध 'टंगस्टन' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Current Electricity ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'टंगस्टन' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('तांबे') आणि पर्याय 1 ('टंगस्टन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('तांबे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('ॲल्युमिनियम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • पर्याय 4 ('लोह'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('टंगस्टन') निश्चित होते.