डीएनए (DNA) संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. डीएनए म्हणजे डीऑक्सिरायबोन्यूक्लिक ऍसिड (Deoxyribonucleic Acid) होय. 2. हे रायबोसोममध्ये (ribosomes) स्थित असते. 3. हे रायबोन्यूक्लिक ऍसिड (Ribonucleic Acid) पासून बनलेले आहे. 4. ते स्वतःची प्रत बनवू शकते. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

पर्याय (Options):

1 आणि 4

अचूक उत्तर (Official Answer)

1 आणि 3

फक्त 4

2 आणि 3

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)

📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • डीएनए (DNA) म्हणजे डीऑक्सिरायबोन्यूक्लिक ऍसिड (Deoxyribonucleic Acid), हा एक रेणू आहे जो सर्व ज्ञात सजीव organisms च्या वाढ, विकास, कार्य आणि पुनरुत्पादनामध्ये वापरल्या जाणाऱ्या आनुवंशिक सूचना देतो. • डीएनएची स्वतःची प्रत बनवण्याची क्षमता हा एक मूलभूत गुणधर्म आहे ज्याला रेप्लिकेशन (replication) म्हणतात. ही प्रक्रिया सुनिश्चित करते की पेशी विभाजनादरम्यान आनुवंशिक माहिती अचूकपणे दिली जाते. • डीएनए प्रामुख्याने युकेरियोटिक पेशींच्या (eukaryotic cells) केंद्रकात (nucleus) स्थित असतो आणि गुणसूत्रांसारख्या (chromosomes) संरचनेत आयोजित केला जातो. काही डीएनए माइटोकॉन्ड्रियामध्ये देखील आढळू शकतो, ज्याला माइटोकॉन्ड्रियल डीएनए (mitochondrial DNA) म्हणतात. • डीएनए न्यूक्लियोटाइड (nucleotides) पासून बनलेला आहे, ज्यामध्ये प्रत्येकी फॉस्फेट गट (phosphate group), शुगर गट (डीऑक्सिरायबोज) आणि नायट्रोजन बेस (ऍडेनाइन, थायमिन, साइटोसिन किंवा गुआनिन) असतो. • डीएनएचे रेप्लिकेशन (replication) एक अचूक आणि आवश्यक प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये आनुवंशिक माहितीची निष्ठा सुनिश्चित करण्यासाठी डीएनए पॉलिमरेज (DNA polymerase) सारखे अनेक एन्झाईम (enzymes) समाविष्ट असतात. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • विधान 2 • डीएनए रायबोसोममध्ये (ribosomes) स्थित नाही. रायबोसोम हे पेशींचे घटक आहेत जेथे प्रथिने संश्लेषण (protein synthesis) होते आणि त्यात प्रामुख्याने रायबोन्यूक्लिक ऍसिड (RNA) असते. • युकेरियोटिक पेशींमध्ये (eukaryotic cells), डीएनए केंद्रकात (nucleus) आणि माइटोकॉन्ड्रियामध्ये (mitochondria) आढळतो, तर प्रोकेरियोटिक पेशींमध्ये (prokaryotic cells) तो पेशीद्रव्यामध्ये (cytoplasm) न्यूक्लियोइड (nucleoid) नावाच्या क्षेत्रात आढळतो. • विधान 3 • डीएनए रायबोन्यूक्लिक ऍसिड (RNA) पासून बनलेला नाही. त्याऐवजी, डीएनए आणि आरएनए (RNA) हे भिन्न रेणू आहेत ज्यांची रचना आणि कार्ये वेगळी आहेत. • डीएनए मधील शुगर डीऑक्सिरायबोज (deoxyribose) आहे, तर आरएनए मधील शुगर रायबोज (ribose) आहे. याव्यतिरिक्त, आरएनए मध्ये डीएनए मध्ये आढळणाऱ्या थायमिनऐवजी (thymine)base युरासिल (uracil) असतो. • आरएनए प्रथिने संश्लेषणात (protein synthesis) महत्त्वाची भूमिका बजावते, मेसेंजर (mRNA), ट्रान्सफर रेणू (tRNA) किंवा रायबोसोमचा (rRNA) घटक म्हणून कार्य करते. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — '1 आणि 4'. Biomoleculesचा थेट संबंध '1 आणि 4' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Biomolecules ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ '1 आणि 4' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('1 आणि 3') आणि पर्याय 1 ('1 आणि 4') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('1 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 4' हे ठरते. • पर्याय 3 ('फक्त 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 4' हे ठरते. • पर्याय 4 ('2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 4' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('1 आणि 4') निश्चित होते.

📌 Detailed Analysis & Key Provisions: • DNA stands for Deoxyribonucleic Acid, which is a molecule that carries the genetic instructions used in the growth, development, functioning, and reproduction of all known living organisms. • DNA's ability to make a copy of itself is a fundamental property known as replication. This process ensures that genetic information is passed accurately during cell division. • DNA is primarily located in the nucleus of eukaryotic cells and is organized into structures called chromosomes. Some DNA can also be found in mitochondria, known as mitochondrial DNA. • DNA is composed of nucleotides, each consisting of a phosphate group, a sugar group (deoxyribose), and a nitrogen base (adenine, thymine, cytosine, or guanine). • Replication of DNA is a precise and essential process that involves multiple enzymes, such as DNA polymerase, to ensure the fidelity of genetic information. 📚 Related Exam Facts & Comparative Overview: • Statement 2 • DNA is not located in the ribosomes. Ribosomes are the cellular structures where protein synthesis occurs, and they primarily contain Ribonucleic Acid (RNA). • In eukaryotic cells, DNA is found in the nucleus and mitochondria, while in prokaryotic cells, it is found in the cytoplasm in a region called the nucleoid. • Statement 3 • DNA is not composed of Ribonucleic Acid (RNA). Instead, DNA and RNA are distinct molecules with different structures and functions. • The sugar in DNA is deoxyribose, whereas the sugar in RNA is ribose. Additionally, RNA contains the base uracil instead of thymine found in DNA. • RNA plays a key role in protein synthesis, acting as a messenger (mRNA), transfer molecule (tRNA), or a component of ribosomes (rRNA). 💡 Memory Booster / Shortcut Trick: • Science Booster: Core Principle — '1 and 4'. Connect Biomolecules directly to '1 and 4'. 🗺️ Memory Map / Concept Flow: • Concept Flow: Biomolecules ➔ Core Anchor ➔ '1 and 4' ➔ Commission-Standard Exam Association. ⚠️ Exam Trap: • Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('1 and 3') with Option 1 ('1 and 4'). Distinguish the exact context before marking. 🎯 Option Elimination: • 🎯 Option Elimination Strategy: • Option 2 ('1 and 3'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 4' is the valid fact. • Option 3 ('4 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 4' is the valid fact. • Option 4 ('2 and 3'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 4' is the valid fact. • Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('1 and 4').

परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('1 आणि 3') आणि पर्याय 1 ('1 आणि 4') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — '1 आणि 4'. Biomoleculesचा थेट संबंध '1 आणि 4' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('1 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 4' हे ठरते. • पर्याय 3 ('फक्त 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 4' हे ठरते. • पर्याय 4 ('2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 4' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('1 आणि 4') निश्चित होते.

Consider the following statements about DNA: 1. DNA refers to Deoxyribonucleic Acid. 2. It is located in the ribosomes. 3. It is composed of Ribonucleic Acid. 4. It can make a copy of itself Which of the statements given below is/are correct?

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):