योग्य उत्तर यकृत आणि स्वादुपिंड आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • लहान आतडे, विशेषतः त्याचा सुरुवातीचा भाग म्हणजेच आद्यंतत्र (duodenum), हे अन्नाच्या रासायनिक पचनाचे मुख्य ठिकाण आहे. याला दोन मुख्य सहायक ग्रंथींमधून महत्त्वाचे पाचक रस मिळतात: यकृत (liver) आणि स्वादुपिंड (pancreas). • यकृत हे पित्तरस (bile juice) स्रवते, जे सामान्य पित्तवाहिनीद्वारे आद्यंतत्रात पोहोचते. पित्तरसामध्ये कोणतेही विकर (enzymes) नसतात, परंतु ते चरबीच्या कलिलीकरण (emulsification) साठी अत्यंत आवश्यक असते, ज्यामुळे चरबीच्या मोठ्या कणांचे लहान कणांमध्ये रूपांतर होऊन विकरांच्या क्रियेसाठी पृष्ठभाग वाढतो. • स्वादुपिंड हा एक मुख्य स्त्रावक अवयव म्हणून कार्य करतो जो स्वादुरस (pancreatic juice) तयार करतो. या रसामध्ये ट्रिप्सिनोजेन (trypsinogen), कायमोट्रिप्सिनोजेन (chymotrypsinogen), अमायलेज (amylases), लायपेज (lipases) आणि न्यूक्लिएज (nucleases) सारखे अत्यंत महत्त्वाचे विकर असतात, जे प्रथिने, कर्बोदके आणि चरबी पचवण्यासाठी आवश्यक असतात. • पित्तवाहिनी आणि स्वादुपिंड वाहिनी एकत्र येून यकृत-स्वादुपिंड वाहिनी (common hepatopancreatic duct) तयार होते, जी आद्यंतत्रात उघडते आणि यावर स्फिंक्टर ऑफ ऑडी (sphincter of Oddi) चे नियंत्रण असते. • या अवयवांमधून निघणारे स्त्राव अत्यंत अल्कधर्मी असतात, जे जठरामधून येणाऱ्या आम्लयुक्त अम्लरसाला (chyme) उदासीन (neutralize) करण्यास मदत करतात आणि आतड्यातील विकरांच्या कार्यासाठी योग्य pH (सुमारे 7.8) तयार करतात. पूरक माहिती: • यकृत (Liver) • ही मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी आहे, जिचे वजन प्रौढ व्यक्तीमध्ये साधारणपणे 1.2 ते 1.5 किलो असते. • पचनाव्यतिरिक्त, ती विषारी पदार्थ काढून टाकणे (detoxification), प्रथिनांचे संश्लेषण (protein synthesis) आणि ग्लायकोजेन, व्हिटॅमिन A आणि व्हिटॅमिन D चे साठवणूक करण्याचे कार्य करते. • स्वादुपिंड (Pancreas) • ही एक मिश्र ग्रंथी (heterocrine gland) आहे, याचा अर्थ ती बाह्यस्रावी (पाचक विकर स्रवणे) आणि अंतःस्रावी (इन्सुलिन आणि ग्लुकागॉन सारखे संप्रेरक स्रवणे) अशा दोन्ही प्रकारे कार्य करते. • अंतःस्रावी भागात लँगरहान्सची बेटे (Islets of Langerhans) असतात, जी रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित करतात. • वगळलेले अवयव (Excluded Organs) • मूत्रपिंड (Kidneys): उत्सर्जन संस्थेचा (urinary system) भाग आहे, जो रक्त गाळण्याचे आणि युरिया सारखे नायट्रोजनयुक्त टाकाऊ पदार्थ बाहेर टाकण्याचे कार्य करतो. • प्लीहा (Spleen): ही एक लसिका संस्था (lymphatic organ) आहे जी तांबड्या रक्तपेशींचा (RBCs) साठा म्हणून कार्य करते आणि रोगप्रतिकारक शक्तीसाठी रक्त गाळण्याचे काम करते. • फुफ्फुस (Lungs): श्वसन संस्थेचे (respiratory system) मुख्य अवयव आहेत, जे शरीरातील ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइड च्या देवाणघेवाणीसाठी कार्य करतात.