सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
१. मूलभूत वैज्ञानिक संकल्पना: जीवनसत्त्व ड हे शरीरातील कॅल्शियम व फॉस्फरस यांच्या चयापचयासाठी आणि हाडांच्या योग्य खनिजीकरणासाठी आवश्यक असते. त्याच्या कमतरतेमुळे वाढत्या वयातील मुलांमध्ये रिकेट्स (मुडदूस) हा आजार होऊ शकतो. २. कार्यपद्धती: जीवनसत्त्व ड आतड्यांमधून कॅल्शियम व फॉस्फरसचे शोषण होण्यास मदत करते. या खनिजांच्या उपलब्धतेत घट झाल्यास हाडांचे खनिजीकरण बिघडते, त्यामुळे हाडे मऊ होऊन त्यांची विकृती होऊ शकते. शरीरात त्वचेमध्ये सूर्यप्रकाशातील UVB किरणांच्या प्रभावामुळे जीवनसत्त्व डची निर्मिती होते. ३. दैनंदिन उपयोजन व संदर्भ: संतुलित आहार, योग्य सूर्यप्रकाश आणि गरजेनुसार वैद्यकीय सल्ल्याने पूरक जीवनसत्त्व ड यांचा उपयोग कमतरता टाळण्यासाठी होतो. हा विषय NCERT आणि राज्य मंडळाच्या जीवनसत्त्वे, पोषण व मानवी आरोग्य या घटकांशी संबंधित आहे.
1. Fundamental scientific principle: Vitamin D is essential for calcium and phosphorus metabolism and normal bone mineralization. Its deficiency can cause rickets in growing children. 2. Mechanism: Vitamin D supports the intestinal absorption of calcium and phosphorus. When these minerals are insufficiently available, bone mineralization is impaired, causing soft bones and possible skeletal deformities. The skin also synthesizes vitamin D when exposed to UVB radiation from sunlight. 3. Practical application and textbook context: A balanced diet, appropriate sunlight exposure, and supplements when medically indicated can help prevent or manage deficiency. This topic is covered under vitamins, nutrition, and human health in NCERT and State Board science curricula.
रिकेट्स आणि ऑस्टिओमलेशिया यांमध्ये गल्लत करू नका. वाढत्या वयातील मुलांमध्ये जीवनसत्त्व डच्या कमतरतेमुळे रिकेट्स होतो, तर प्रौढांमध्ये हाडांचे अपुरे खनिजीकरण झाल्यास ऑस्टिओमलेशिया होऊ शकतो. तसेच स्कर्व्हीचा संबंध जीवनसत्त्व कशी, तर गलगंडाचा संबंध अनेकदा आयोडीनच्या कमतरतेशी असतो.
Distinguish rickets from osteomalacia. Rickets affects growing children and results in defective bone mineralization, whereas osteomalacia refers to defective mineralization of mature bones, usually in adults. Also remember that vitamin C deficiency causes scurvy, while iodine deficiency is a common cause of goitre.
स्मृतीसूत्र: 'D = Dense bones' म्हणजे जीवनसत्त्व ड हाडांच्या योग्य खनिजीकरणासाठी आवश्यक. D कमी झाल्यास मुलांमध्ये रिकेट्सचा धोका वाढतो. 'C = Collagen' लक्षात ठेवा: जीवनसत्त्व क कोलेजन निर्मितीसाठी आवश्यक असून त्याच्या कमतरतेमुळे स्कर्व्ही होतो.
Mnemonic: 'D = Dense bones.' Vitamin D supports proper bone mineralization; deficiency can cause rickets in children. 'C = Collagen': vitamin C is needed for collagen formation, and its deficiency causes scurvy.
१. पोलिओ: पोलिओ विषाणूमुळे होणारा संसर्गजन्य आजार आहे; तो जीवनसत्त्व डच्या कमतरतेमुळे होत नाही. ३. स्कर्व्ही: जीवनसत्त्व कच्या कमतरतेमुळे होतो; हिरड्यांतून रक्त येणे आणि जखमा भरून येण्यास विलंब होणे ही त्याची लक्षणे आहेत. ४. गलगंड (गॉयटर): थायरॉईड ग्रंथीचा आकार वाढल्याने गलगंड होऊ शकतो. आयोडीनची कमतरता हे त्याचे एक महत्त्वाचे कारण आहे; मात्र सर्व प्रकारच्या गलगंडाचे कारण आयोडीनची कमतरता नसते.
1. Polio: An infectious disease caused by poliovirus, not by vitamin D deficiency. 3. Scurvy: Caused by vitamin C deficiency; characteristic features include bleeding gums and delayed wound healing. 4. Goitre: Enlargement of the thyroid gland. Iodine deficiency is an important cause, although not every case of goitre results from iodine deficiency.
