सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
१. मूलभूत वैज्ञानिक संकल्पना: सूत्री विभाजन ही केंद्रक विभाजनाची प्रक्रिया असून, त्यातून सामान्यतः समान गुणसूत्रसंख्या असलेली दोन कन्या केंद्रके तयार होतात. पारंपरिक पाठ्यपुस्तकीय वर्गीकरणानुसार त्याच्या चार प्रमुख अवस्था प्रोफेज, मेटाफेज, अ‍ॅनाफेज आणि टेलोफेज या आहेत. २. कार्यपद्धती: प्रोफेजमध्ये क्रोमॅटिनचे संघनन होऊन स्पष्ट गुणसूत्रे दिसू लागतात आणि विभाजन तंतूंची निर्मिती सुरू होते. प्राणिपेशींमध्ये सेंट्रोसोम पेशीच्या विरुद्ध ध्रुवांकडे सरकतात. पारंपरिक वर्णनात केंद्रकावरणाचे विघटन प्रोफेजच्या उत्तरार्धात दाखवले जाते; आधुनिक वर्गीकरणात त्यासाठी प्रोमेटाफेज ही स्वतंत्र अवस्था मानली जाऊ शकते. ३. उपयोजन व संदर्भ: सूत्री विभाजनामुळे शरीराची वाढ, ऊतींची दुरुस्ती आणि अनेक जीवांमध्ये अलैंगिक प्रजनन शक्य होते. ही संकल्पना NCERT जीवशास्त्रातील पेशीचक्र व पेशी विभाजन या विषयाशी संबंधित आहे.
1. Fundamental principle: Mitosis is nuclear division that normally produces two daughter nuclei with the same chromosome number as the parent nucleus. The conventional textbook sequence has four main stages: prophase, metaphase, anaphase and telophase. 2. Mechanism: During prophase, chromatin condenses into visible chromosomes and the mitotic spindle begins to form. In animal cells, centrosomes move toward opposite poles. In the conventional description, nuclear-envelope breakdown occurs in late prophase; more detailed modern descriptions may classify this event under a separate prometaphase stage. 3. Application and reference: Mitosis supports growth, tissue repair and asexual reproduction in many organisms. This topic is covered in NCERT biology under the cell cycle and cell division.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
प्रोफेज आणि प्रोमेटाफेज यांची गल्लत करू नका. शालेय व स्पर्धा-परीक्षा स्तरावरील चार-अवस्थांच्या पारंपरिक वर्गीकरणात प्रोफेज ही पहिली अवस्था असते; अधिक तपशीलवार वर्गीकरणात प्रोमेटाफेज स्वतंत्रपणे दर्शवली जाऊ शकते. तसेच केंद्रक विभाजन (कॅरिओकायनेसिस) आणि कोशिकाद्रव्य विभाजन (सायटोकायनेसिस) या वेगळ्या प्रक्रिया आहेत.
Do not confuse prophase with prometaphase. In the conventional four-stage school-textbook model, prophase is first; more detailed models may list prometaphase separately. Also distinguish karyokinesis, which is nuclear division, from cytokinesis, which divides the cytoplasm.
क्रम लक्षात ठेवा: P–M–A–T = Prophase → Metaphase → Anaphase → Telophase. मराठी संकेत: पूर्व → मध्य → पश्च → अंत्य.
Remember PMAT: Prophase → Metaphase → Anaphase → Telophase. The initial letters give the conventional order of mitosis.
मेटाफेज: प्रोफेजनंतर येणारी अवस्था; गुणसूत्रे पेशीच्या विषुववृत्तीय प्रतलावर मांडली जातात. अ‍ॅनाफेज: भगिनी क्रोमॅटिड्स वेगळे होऊन विरुद्ध ध्रुवांकडे जातात. टेलोफेज: गुणसूत्रे ध्रुवांवर पोहोचल्यानंतर त्यांचे विसंघनन होते आणि केंद्रकांची पुनर्रचना सुरू होते. त्यामुळे या तिन्ही अवस्था पहिली अवस्था ठरत नाहीत.
Metaphase: follows prophase, with chromosomes aligned at the cell's equatorial plane. Anaphase: sister chromatids separate and move toward opposite poles. Telophase: chromosomes reach the poles, begin to decondense, and new nuclear structures form. These are later stages, so none is the correct answer.
