Polity
Central Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
केंद्रीय पातळीवरील मंत्रिपरिषद ही कोणाला जबाबदार असते?
The Council of Ministers at the Union level is responsible to
पर्याय (Options):
A
राष्ट्रपती
B
सर्वोच्च न्यायालय
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
लोकसभा
D
राज्यसभा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर लोकसभा आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय संविधानाच्या कलम 75(3) नुसार, केंद्रीय मंत्रिपरिषद ही संयुक्तपणे लोकसभेला (सभागृहाला) जबाबदार असते.
• सामूहिक जबाबदारीच्या तत्त्वाचा अर्थ असा आहे की संपूर्ण मंत्रिमंडळ जोपर्यंत लोकसभेत बहुमताचा विश्वास उपभोगत आहे, तोपर्यंतच ते सत्तेवर राहू शकते.
• लोकसभेत अविश्वासाचा ठराव मंजूर झाल्यास, राज्यसभेचे सदस्य असलेल्या मंत्र्यांसह संपूर्ण मंत्रिपरिषदेला त्वरित राजीनामा द्यावा लागतो.
• ही जबाबदारी हे सुनिश्चित करते की कार्यकारी संस्था ही कायदेमंडळाच्या अधीन राहते, जी संसदीय लोकशाहीत नागरिकांच्या थेट इच्छेचे प्रतिनिधित्व करते.
• मंत्रिपरिषद एकसंध युनिट म्हणून कार्य करते; त्यामुळे एका मंत्र्याविरुद्धचा अविश्वास ठराव हा प्रत्यक्षात संपूर्ण मंत्रिमंडळाविरुद्धचा अविश्वास ठराव मानला जातो.
पूरक माहिती:
• राष्ट्रपती:
• मंत्रिपरिषद सामूहिकपणे लोकसभेला जबाबदार असली, तरी वैयक्तिक मंत्री कलम ७५(२) अंतर्गत राष्ट्रपतींच्या मर्जी असेपर्यंत पद धारण करतात. याला वैयक्तिक जबाबदारी असे म्हणतात.
• राज्यसभा:
• जरी मंत्री हे राज्यसभेतून निवडले जाऊ शकत असले, तरी मंत्रिपरिषद या वरिष्ठ सभागृहाला जबाबदार नसते. राज्यसभा धोरणांवर चर्चा करू शकते परंतु अविश्वास ठरावाद्वारे सरकार हटवू शकत नाही.
• सर्वोच्च न्यायालय:
• न्यायव्यवस्था कार्यकारी कारवायांच्या घटनात्मकतेची तपासणी करण्यासाठी न्यायालयीन पुनर्विलोकन करते, परंतु दैनंदिन प्रशासनासाठी ती मंत्रिपरिषदेला राजकीयदृष्ट्या जबाबदार धरत नाही.