सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
१. प्राकृतिक स्थान व भूरूपे: निजाम सागर धरण तेलंगणा राज्यातील कामारेड्डी जिल्ह्यात, निजाम सागर मंडळातील आचमपेट परिसरात आहे. त्याचे भौगोलिक स्थान साधारण १८°१०′ उत्तर अक्षांश आणि ७६°५६′ पूर्व रेखांश असे नोंदवले जाते. हे धरण दख्खनच्या पठारी प्रदेशात आहे. २. नदीप्रणाली व जलप्रकल्प: निजाम सागर धरण मंजिरा नदीवर बांधण्यात आले आहे. मंजिरा ही गोदावरी नदीची उपनदी असून गोदावरी नदीचा उगम महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे होतो. गोदावरी नदी पूर्वेकडे वाहत बंगालच्या उपसागराला मिळते. निजाम सागर प्रकल्पाचे बांधकाम १९२३ मध्ये सुरू झाले आणि ते १९३०–३१ च्या सुमारास पूर्ण झाले. हा प्रकल्प तत्कालीन हैदराबाद संस्थानाचे सातवे निजाम मीर उस्मान अली खान यां्या कारकिर्दीत उभारण्यात आला. ३. जनगणना व आर्थिक भूगोल: हा सिंचन आणि जलसाठ्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा प्रकल्प आहे. जनगणना २०११ मधील लोकसंख्येची आकडेवारी या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी आवश्यक नाही. दिशात्मक संदर्भ लक्षात घेतल्यास धरण गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात असून मंजिरा नदीमार्फत गोदावरीशी जोडलेले आहे. संदर्भ: तेलंगणा शासनाचे कामारेड्डी जिल्हा प्रशासन आणि तेलंगणा सिंचन विभाग यांची प्रकल्पविषयक माहिती.
1. Physical location and physiography: Nizam Sagar Dam is situated near Achampet in Nizam Sagar Mandal, Kamareddy district, Telangana. Its project location is commonly recorded at approximately 18°10′ N latitude and 76°56′ E longitude. The dam lies in the Deccan Plateau region. 2. River systems and water resources: The dam is constructed across the Manjira River, a tributary of the Godavari. The Godavari originates at Trimbakeshwar in Nashik district, Maharashtra, flows generally eastward, and empties into the Bay of Bengal. Construction of Nizam Sagar began in 1923 and the project was completed around 1930–31 during the rule of Mir Osman Ali Khan, the seventh Nizam of the erstwhile Hyderabad State. 3. Census and economic geography: The project is important for irrigation and water storage. Census 2011 population figures are not needed to answer this question. Spatially, the dam belongs to the Godavari basin through the Manjira tributary. Verification is supported by the Telangana government's Kamareddy district administration and Irrigation Department project information.
मुख्य परीक्षेतील संभाव्य गोंधळ म्हणजे धरणाचे राज्य, नदी आणि नदीखोरे यांची सरमिसळ करणे. निजाम सागर हे तेलंगणात असून मंजिरा नदीवर आहे; मंजिरा ही गोदावरीची उपनदी आहे. नागार्जुन सागरचा संबंध कृष्णा नदीशी, तर तुंगभद्रा प्रकल्पाचा संबंध तुंगभद्रा नदीशी आहे. मयूराक्षी प्रकल्पाचा उल्लेख करताना मुख्य धरण मसानजोर हे झारखंडमध्ये असल्याची बाब लक्षात ठेवा.
Do not confuse the state, river, and river basin associated with a dam. Nizam Sagar is in Telangana and spans the Manjira River, which is a tributary of the Godavari. Nagarjuna Sagar is associated with the Krishna River, while the Tungabhadra Project is associated with the Tungabhadra River. The main Massanjore Dam of the Mayurakshi system is in Jharkhand, not West Bengal.
लक्षात ठेवण्याची युक्ती: 'निजाम–मंजिरा–गोदावरी'. निजाम सागर → मंजिरा नदी → गोदावरी खोरे → तेलंगणा. इतर जोड्या: तुंगभद्रा–कर्नाटक, नागार्जुन सागर–कृष्णा, मसानजोर–मयूराक्षी–झारखंड.
Use the chain 'Nizam–Manjira–Godavari': Nizam Sagar → Manjira River → Godavari basin → Telangana. Other useful pairs: Tungabhadra–Karnataka, Nagarjuna Sagar–Krishna, and Massanjore–Mayurakshi–Jharkhand.
पर्याय १: कर्नाटक हे उत्तर चुकीचे आहे. तुंगभद्रा नदीवरील तुंगभद्रा प्रकल्प कर्नाटकातील होस्पेट परिसराशी संबंधित आहे; निजाम सागर धरण तेथे नाही. पर्याय ३: पश्चिम बंगाल हे उत्तर चुकीचे आहे. मयूराक्षी नदीवरील मसानजोर धरण झारखंडमधील दुमका जिल्ह्यात आहे, तर मयूराक्षी प्रकल्पाचा लाभ पश्चिम बंगाललाही होतो. पर्याय ४: आंध्र प्रदेश हे उत्तर चुकीचे आहे. कृष्णा नदीवरील नागार्जुन सागर प्रकल्प तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेश यांच्या सीमाभागाशी संबंधित आहे; तो निजाम सागर प्रकल्प नाही. निजाम सागरचे अचूक स्थान तेलंगणा राज्यातील कामारेड्डी जिल्हा असून ते मंजिरा नदीवर आहे.
Option 1: Karnataka is incorrect. The Tungabhadra Project is associated with the Tungabhadra River and the Hospet region of Karnataka, not Nizam Sagar. Option 3: West Bengal is incorrect. The Massanjore Dam on the Mayurakshi River is located in Dumka district, Jharkhand, although the Mayurakshi project also benefits West Bengal. Option 4: Andhra Pradesh is incorrect. The Nagarjuna Sagar Project is on the Krishna River in the Telangana–Andhra Pradesh border region; it is a different project. Nizam Sagar is located in Kamareddy district, Telangana, on the Manjira River.
