Polity
Local Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
राज्यघटनेतील कोणत्या अनुच्छेदात पंचायत राज्याशी संबंधित असलेल्या जिल्हा पंचायत, ग्राम सभा, मध्यस्तर गाव इत्यादी शब्दांच्या व्याख्या दिलेल्या आहेत ?
In which Article of the Constitution, the words Zilla Panchayat, Gram Sabha, Intermediate Village etc. related to Panchayat State are defined?
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
अनुच्छेद २४३
B
अनुच्छेद २४४
C
अनुच्छेद २४५
D
अनुच्छेद २४२
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर आहे कलम 243.
मुख्य मुद्दे
• भारतीय संविधानातील कलम 243 मध्ये पंचायती राज संस्थांशी संबंधित तरतुदींचा समावेश आहे.
• ते जिल्हा पंचायत, ग्रामसभा, मध्यवर्ती पंचायत आणि ग्रामपंचायत यांसारख्या महत्त्वाच्या संज्ञा परिभाषित करते.
• 73व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने (1992) स्थानिक शासन मजबूत करण्याच्या उद्देशाने या तरतुदी लागू केल्या.
• हे कलम ग्रामीण भागातील विविध स्तरांवर पंचायतींच्या स्थापनेसाठी आणि कामकाजासाठी एक चौकट प्रदान करते.
महत्त्वाचे मुद्दे
• 73व्या दुरुस्तीने भारतीय संविधानात भाग IX जोडला, ज्याला "पंचायती" असे शीर्षक दिले आहे आणि त्यात कलम 243 ते 243O समाविष्ट आहेत.
• ग्रामसभा: पंचायत क्षेत्रातील गावाच्या मतदार यादीत नोंदणी केलेल्या व्यक्तींचा समावेश असलेली संस्था.
• जिल्हा पंचायत: जिल्हा स्तरावर शासनासाठी जबाबदार असलेली जिल्हास्तरीय पंचायत.
• या दुरुस्तीचा उद्देश शासनाचे विकेंद्रीकरण करणे आणि ग्रामीण भागात स्थानिक स्वराज्य संस्थांना प्रोत्साहन देणे हा होता.
अतिरिक्त माहिती
• कलम 244: कलम 244 संविधानाच्या पाचव्या आणि सहाव्या अनुसूची अंतर्गत अनुसूचित क्षेत्रे आणि आदिवासी क्षेत्रांच्या प्रशासनाशी संबंधित आहे.
• कलम 245: कलम 245 संसद आणि राज्य विधानमंडळांनी बनवलेल्या कायद्यांची व्याप्ती परिभाषित करते. ते भारताच्या संपूर्ण किंवा कोणत्याही भागासाठी कायदे करण्याचा अधिकार प्रदान करते.
• कलम 242: कलम 242 (निरस्त) सुरुवातीला संविधानाच्या दुरुस्तीच्या तरतुदींशी संबंधित होते परंतु ते यापुढे प्रभावी नाही.