Polity
Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
प्रा.के.सी.वेअरे यांच्या निरीक्षणानुसार; खालीलपैकी कोणते विधान भारतीय संघराज्य पद्धतीचे खरे स्वरूप दर्शवते?
As observed by Prof. K.C. Wheare; which one of the following statements correctly shows the true nature of the Indian Federal System?
पर्याय (Options):
A
भारतीय संघराज्य संस्थात्मक संकल्पनेपेक्षा अधिक कार्यशील आहे.
B
संघराज्याच्या तत्त्वांशी संघर्ष करणारा एक प्रबळ पक्ष शासन.
C
भारतीय संघराज्य हा मुलघटकांमधील कराराचा परिणाम नाही.
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
एकात्मक राज्य वैशिष्ट्यांसह एक संघराज्याऐवजी हे सहायक संघराज्य वैशिष्ट्यांसह एक एकात्मक राज्य आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर पर्याय 4 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
भारतीय संघराज्य पद्धत -
• भारतातील संघराज्य म्हणजे केंद्र सरकार आणि भारतातीय राज्य सरकारांमधील संबंध.
• भारतीय संविधान भारत सरकारची रचना स्थापित करते.
• भारतीय संविधानाचा भाग XI संघराज्य आणि भारतातील राज्ये यांमधील वैधानिक, प्रशासकीय आणि कार्यकारी अधिकारांचे वितरण निर्दिष्ट करतो.
• प्रा.के.सी.वेअरे यांच्या निरीक्षणानुसार; भारताच्या या नवीन संविधानाने खरे तर शासन व्यवस्था स्थापन केली आहे.
• प्रो. के. सी वेअरे यांनी याचे वर्णन अर्ध-संघराज्य म्हणून केले आहे.
• "जे सर्वाधिक अर्ध-संघराज्य आहे, वैशिष्टाने जवळजवळ केंद्रीय सत्तेकडून स्थानीय सत्तेकडे अधिकाराचे हस्तांतरण करणारे आहे: एकात्मक राज्य वैशिष्ट्यांसह एक संघराज्याऐवजी हे सहायक संघराज्य वैशिष्ट्यांसह एक एकात्मक राज्य आहे.". त्यामुळे योग्य उत्तर पर्याय 4 आहे.
• 'राज्यांचा संघ' या शब्दाचा अर्थ असा होतो की, भारतीय संघराज्य हा स्वतंत्र घटकांमधील कराराचा परिणाम नाही आणि दुसरे म्हणजे, भारतीय संघराज्याचे घटक या संघापासून वेगळे होऊ शकत नाहीत.
• भारतीय संविधानाने भारताचे संघराज्य म्हणून वर्णन केलेले नाही.
• दुसरीकडे घटनेच्या अनुच्छेद 1 मध्ये तिचे वर्णन राज्यांचा संघ म्हणून केले आहे म्हणजे भारत हे विविध राज्यांचे संघटन आहे जे तिचे अविभाज्य भाग आहेत.
• हे संघराज्य सरकारची वैशिष्ट्ये आणि एक एकराज्य शासनाची वैशिष्ट्ये यांना एकत्र करते ज्याला गैर-संघराज्य वैशिष्ट्ये देखील म्हटले जाऊ शकतात.
• यामुळे भारत अर्ध संघराज्य आहे.