MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानातील खालीलपैकी कोणता अनुच्छेद "हृदय आणि आत्मा" म्हणून ओळखला जातो?

Which of the following Article is called the "Heart and Soul" of the Indian Constitution?

पर्याय (Options):
A

अनुच्छेद 32

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

अनुच्छेद 14

C

अनुच्छेद 15

D

अनुच्छेद 19

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर अनुच्छेद 32 आहे. महत्वाचे मुद्दे • भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 32 ला "संविधानाचा आत्मा आणि हृदय" म्हणून ओळखले जाते. हे विधान डॉ. बी.आर. आंबेडकर यांनी केले, ज्यांना भारतीय संविधानाचे जनक म्हणूनही ओळखले जाते. • हा अनुच्छेद व्यक्तींना त्यांच्या मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी थेट सर्वोच्च न्यायालयात जाण्याचा अधिकार देतो. • अनुच्छेद सर्वोच्च न्यायालयाला पाच प्रकारचे रिट जारी करण्याचा अधिकार देतो: हेबिअस कॉर्पस, मँडॅमस, प्रोहिबिशन, सर्टिओररी आणि क्वो-वॉरंटो. • अनुच्छेद 32 हे सुनिश्चित करते की मूलभूत हक्क केवळ कागदावरचे शब्द नाहीत, तर ते लागू करण्यायोग्य आहेत आणि व्यक्तींच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी त्यांचे व्यावहारिक महत्त्व आहे. म्हणून, अनुच्छेद 32 हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी सर्वात महत्त्वपूर्ण तरतूद मानली जाते. • हा घटनात्मक उपायांच्या अधिकाराचा भाग आहे, ज्याला संविधानाच्या भाग III अंतर्गत मूलभूत अधिकार म्हणून वर्गीकृत केले आहे. • मूलभूत हक्कांचे उल्लंघन झाल्यास, व्यक्ती प्रथम कनिष्ठ न्यायालयात न जाता थेट सर्वोच्च न्यायालयात जाऊ शकतात. अतिरिक्त माहिती • अनुच्छेद 32 चे महत्त्व: • हे मूलभूत हक्कांचे संरक्षक म्हणून कार्य करते, हे सुनिश्चित करते की हे अधिकार न्यायपालिकेने उचलून धरले आहेत आणि त्यांचे संरक्षण केले आहे. • डॉ. बी.आर. आंबेडकर यांनी याला "संविधानाचा आत्मा" असे म्हटले आहे, नागरिकांना कायदेशीर निवारण प्रदान करण्याच्या दृष्टीने त्याचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. • रिट्सची उपलब्धता हे सुनिश्चित करते की व्यक्तींना त्यांच्या हक्कांचे उल्लंघन झाल्यास न्याय मागण्यासाठी एक यंत्रणा आहे. • अनुच्छेद 32 अंतर्गत रिटचे प्रकार: • हेबिअस कॉर्पस: बेकायदेशीरपणे ताब्यात घेतलेल्या व्यक्तीला सोडवण्यासाठी जारी केले जाते. • मँडॅमस: सार्वजनिक अधिकाऱ्याला त्यांचे कायदेशीर कर्तव्य बजावण्याचे आदेश देण्यासाठी जारी केले जाते. • प्रोहिबिशन: कनिष्ठ न्यायालय किंवा न्यायाधिकरणाला त्यांच्या अधिकारक्षेत्रापेक्षा जास्त कार्य करण्यापासून रोखण्यासाठी जारी केले जाते. • सर्टिओररी: कनिष्ठ न्यायालय किंवा न्यायाधिकरणाचा आदेश रद्द करण्यासाठी जारी केला जातो, जो त्याच्या अधिकारक्षेत्रापेक्षा जास्त आहे. • क्वो-वॉरंटो: सार्वजनिक पद धारण करणार्‍या व्यक्तीच्या कायदेशीरतेस आव्हान देण्यासाठी जारी केले जाते. • इतर अनुच्छेदांशी तुलना: • अनुच्छेद 14: कायद्यासमोर समानता आणि कायद्याचे समान संरक्षण प्रदान करते. • अनुच्छेद 15: धर्म, वंश, जात, लिंग किंवा जन्मस्थान या आधारावर भेदभाव करण्यास मनाई करते. • अनुच्छेद 19: भाषण आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, सभा, संघटना, हालचाल, निवास आणि कोणताही व्यवसाय करण्याचा अधिकार सुनिश्चित करते. • कलम 14, 15 आणि 19 विशिष्ट अधिकार देत असताना, अनुच्छेद 32 त्यांची अंमलबजावणी सुनिश्चित करते, ज्यामुळे ते संविधानाचा आधारस्तंभ ठरते. महत्वाचे मुद्दे • अनुच्छेद 32 च्या मर्यादा: • अनुच्छेद 32 सर्वोच्च न्यायालयात थेट प्रवेश प्रदान करत असले तरी, संविधानाच्या अनुच्छेद 359 नुसार राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात हा अधिकार निलंबित केला जाऊ शकतो. • हे केवळ मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी लागू आहे, इतर घटनात्मक किंवा कायदेशीर हक्कांसाठी नाही. • न्यायिक अर्थ लावणे: • सर्वोच्च न्यायालयाने विविध निकालांनुसार, अनुच्छेद 32 चे महत्त्व संविधानाचा मूलभूत आणि अविभाज्य भाग म्हणून सांगितले आहे. • केशवानंद भारती खटल्याने (1973) मूलभूत हक्कांचे महत्त्व आणि त्यांचे संरक्षण करण्यासाठी अनुच्छेद 32 ची भूमिका उचलून धरली.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

खालील विधाने काळजीपूर्वक विचारात घ्या: 1. सर्वोच्च न्यायालय एक उच्च न्यायालयातून दुसर्‍या उच्च न्यायालयात खटला हस्तांतरित करू शकते. 2. कलम 139A हे 42 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे जोडले गेले. वरील विधानांपैकी कोणते/ती विधान/विधाने अचूक (सत्य) आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानातील "कायद्याने स्थापित प्रक्रिया" हा वाक्प्रचार कोणत्या देशाच्या संविधानातून घेण्यात आला आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राजव्यवस्थेच्या संदर्भात, खालील विधानांचा विचार करा: I. अध्यादेश कोणत्याही केंद्रीय कायद्यात सुधारणा करू शकतो. II. अध्यादेशाद्वारे मूलभूत हक्क संकुचित करता येतात. III. अध्यादेश मागील तारखेपासून अंमलात येऊ शकतो. वरील विधानांपैकी कोणती विधाने योग्य (बिनचूक) आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

राष्ट्रपती पद रिक्त झाल्यास आणि उपराष्ट्रपती उपलब्ध नसल्यास, राष्ट्रपती म्हणून कोण कारभार सांभाळते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

कलम 279A अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांसाठी सदस्यांच्या भारित मतांची किती बहुमताची आवश्यकता असते?