MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालील विधानांचा विचार करा: 1) समवर्ती सूचीतील विषयावरील राज्याचा कायदा, राष्ट्रपतींची संमती मिळाल्यानंतर, त्या राज्यात अस्तित्वात असलेल्या केंद्रीय कायद्यावर प्रभावी ठरतो. 2) संसद नंतर नवीन कायदा करून असा राज्याचा कायदा रद्द करण्याचा अधिकार राखून ठेवते. वरीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे?

Consider the statements:1) A State law on a Concurrent List subject, after receiving Presidential assent, prevails over an existing Union law within that State.2) Parliament retains the authority to override such a State law by enacting a new law later.Which of the statements given above are correct?

पर्याय (Options):
A

फक्त 1

B

फक्त 2

C

1 आणि 2 दोन्ही

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

1 किंवा 2 यापैकी कोणतेही नाही

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर 1 आणि 2 दोन्ही आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानानुसार, समवर्ती सूची ही अशा विषयांची सूची आहे जिथे संसद आणि राज्य विधानमंडळ दोन्हींना कायदे बनवण्याचा अधिकार आहे. • समवर्ती सूचीतील विषयावर राज्य कायदा आणि केंद्रीय कायद्यात वाद उद्भवल्यास, केंद्रीय कायदा श्रेष्ठ ठरतो. तथापि, जर एखाद्या राज्याच्या कायद्याला राष्ट्रपतींची संमती मिळाली असेल, तर तो त्या राज्यातील केंद्रीय कायद्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरतो. म्हणून, विधान 1 योग्य आहे. • राष्ट्रपतींची संमती मिळाल्यानंतर एखाद्या विशिष्ट राज्यात राज्याचा कायदा श्रेष्ठ ठरला तरीही, संसद नवीन कायदा करून त्याच विषयावर अशा राज्याच्या कायद्याला रद्द करण्याचा अधिकार राखून ठेवते. यामुळे केंद्रीय कायद्याचे वर्चस्व सुनिश्चित होते. म्हणून, विधान 2 योग्य आहे. • हे तत्त्व भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 254 मधून आले आहे, जे समवर्ती सूचीतील विषयांवर राज्य आणि केंद्रीय कायद्यांमधील संघर्षांचे निराकरण करते. • म्हणून, योग्य उत्तर 1 आणि 2 दोन्ही आहे. पूरक माहिती: • भारतीय संविधानाचा अनुच्छेद 254: • अनुच्छेद 254 केंद्रीय आणि राज्य कायद्यांमधील संघर्षांशी संबंधित आहे. यामध्ये असे म्हटले आहे की, जर एखाद्या राज्याचा कायदा समवर्ती सूचीतील केंद्रीय कायद्याशी विसंगत असेल, तर केंद्राचा कायदा श्रेष्ठ ठरेल. • तथापि, जर राज्याच्या कायद्याला राष्ट्रपतींची संमती मिळाली असेल, तर तो त्या राज्यातील केंद्रीय कायद्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरेल. हा केंद्रीय कायद्याच्या वर्चस्वाच्या नियमाला अपवाद आहे. • राष्ट्रपतींची संमती: • समवर्ती सूचीतील विषयावर राज्याच्या कायद्याने केंद्रीय कायद्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरण्यासाठी राष्ट्रपतींची संमती अनिवार्य आहे. ही संमती असे दर्शवते की, केंद्र सरकारने राज्याने केलेल्या विचलनला मान्यता दिली आहे. • ही तरतूद सुनिश्चित करते की, राज्यांना त्यांच्या विशिष्ट गरजांनुसार समवर्ती विषयांवर कायदे बनवण्याची काही लवचिकता आहे. • संसदेचा राज्याच्या कायद्याला रद्द करण्याचा अधिकार: • समवर्ती सूचीतील विषयावर कायदा बनवण्याचा अंतिम अधिकार संसदेकडे आहे. जरी राज्याच्या कायद्याला राष्ट्रपतींची संमती मिळाली असेल, तरी संसद त्याच विषयावर नवीन कायदा पास करून राज्याचा कायदा रद्द करू शकते. • ही यंत्रणा सुनिश्चित करते की, राष्ट्रीय हित जपले जाईल आणि केंद्र सरकार महत्त्वाच्या बाबींमध्ये संपूर्ण देशात एकसमानता राखू शकेल. महत्त्वाची टीप: • समवर्ती सूचीची प्रमुख वैशिष्ट्ये: • समवर्ती सूची ही संविधानाच्या सातव्या अनुसूचीतील तीन वैधानिक सूचींपैकी एक आहे, इतर दोन केंद्रीय सूची आणि राज्य सूची आहेत. • यामध्ये शिक्षण, विवाह, दत्तकविधान, दिवाळखोरी, वने आणि वीज यांसारखे केंद्र आणि राज्य दोन्हीसाठी सामान्य हिताचे विषय समाविष्ट आहेत. • केंद्रीय आणि राज्य कायद्यांमधील संघर्षांची उदाहरणे: • केरळ शिक्षण विधेयक (1957) हे एक उदाहरण होते, जिथे राज्याचा कायदा केंद्रीय धोरणांशी संघर्ष करत होता, ज्यासाठी राष्ट्रपतींच्या हस्तक्षेपाची आवश्यकता होती. • दुसरे उदाहरण पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, 1986 आहे, हा एक केंद्रीय कायदा आहे, जो पर्यावरणीय समस्यांवरील कोणत्याही संघर्षग्रस्त राज्य कायद्यावर श्रेष्ठ ठरतो.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

खालील विधाने काळजीपूर्वक विचारात घ्या: 1. सर्वोच्च न्यायालय एक उच्च न्यायालयातून दुसर्‍या उच्च न्यायालयात खटला हस्तांतरित करू शकते. 2. कलम 139A हे 42 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे जोडले गेले. वरील विधानांपैकी कोणते/ती विधान/विधाने अचूक (सत्य) आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानातील "कायद्याने स्थापित प्रक्रिया" हा वाक्प्रचार कोणत्या देशाच्या संविधानातून घेण्यात आला आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राजव्यवस्थेच्या संदर्भात, खालील विधानांचा विचार करा: I. अध्यादेश कोणत्याही केंद्रीय कायद्यात सुधारणा करू शकतो. II. अध्यादेशाद्वारे मूलभूत हक्क संकुचित करता येतात. III. अध्यादेश मागील तारखेपासून अंमलात येऊ शकतो. वरील विधानांपैकी कोणती विधाने योग्य (बिनचूक) आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

राष्ट्रपती पद रिक्त झाल्यास आणि उपराष्ट्रपती उपलब्ध नसल्यास, राष्ट्रपती म्हणून कोण कारभार सांभाळते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

कलम 279A अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांसाठी सदस्यांच्या भारित मतांची किती बहुमताची आवश्यकता असते?