भारतीय अर्थसंकल्पीय प्रक्रियेमध्ये 'गिलोटिन' चा अर्थ काय आहे? a. सरकारी तूट भरून काढण्यासाठी कर वाढवणे. b. अनुदानाची उर्वरित अर्थसंकल्पीय मागणी पुढील चर्चेविना मतदानासाठी ठेवणे. C. आर्थिक संकटाच्या काळात रिझर्व्ह बँकेचा पाठिंबा. d. अर्थसंकल्पाच्या शेवटी संसदेने तो नाकारणे. वर दिलेले कोणते विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

पर्याय (Options):

फक्त b

अचूक उत्तर (Official Answer)

फक्त c आणि d

फक्त a, b आणि c

फक्त a

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)

योग्य उत्तर फक्त b आहे. Key Points • भारतीय अर्थसंकल्पीय प्रक्रियेतील गिलोटिन: • भारतीय अर्थसंकल्पीय प्रक्रियेतील गिलोटिन हा शब्द, अनुदानाची उर्वरित मागणी पुढील चर्चेविना मतदानासाठी ठेवण्याच्या कार्यपद्धतीचा संदर्भ देतो. • संसदेच्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनादरम्यान अनुदानाच्या सर्व मागण्यांवर वैयक्तिकरित्या चर्चा करण्यासाठी वेळेची कमतरता असताना ही प्रक्रिया स्वीकारली जाते. • गिलोटिन हे सुनिश्चित करते की अर्थसंकल्पीय प्रक्रिया विहित वेळेत पूर्ण झाली आहे. म्हणून, विधान b योग्य आहे. • विधान a: • हे सरकारी तूट भरून काढण्यासाठी कर वाढवण्याशी संबंधित आहे. • हे अर्थसंकल्पीय प्रक्रियेतील गिलोटिनच्या अर्थाशी संबंधित नाही. म्हणून, विधान a अयोग्य आहे. • विधान c: • हे आर्थिक संकटाच्या काळात रिझर्व्ह बँकेच्या पाठिंब्याशी संबंधित आहे. • तथापि, अर्थसंकल्पीय प्रक्रियेतील गिलोटिन या शब्दाशी याचा काहीही संबंध नाही. म्हणून, विधान c अयोग्य आहे. • विधान d: • हे संसदेने अर्थसंकल्प नाकारण्याशी संबंधित आहे. • अर्थसंकल्प नाकारणे ही एक वैध संसदीय प्रक्रिया असली तरी, ते गिलोटिन या शब्दाची व्याख्या करत नाही. म्हणून, विधान d अयोग्य आहे. Additional Information • भारतीय अर्थसंकल्पीय प्रक्रिया: • भारतातील अर्थसंकल्पीय प्रक्रियेमध्ये वित्त मंत्रालयाने वार्षिक आर्थिक विवरणाची तयारी करणे, सादर करणे आणि त्याला मंजुरी देणे यांचा समावेश आहे. • अर्थसंकल्प दोन भागांमध्ये सादर केला जातो: सर्वसाधारण अर्थसंकल्प आणि रेल्वे अर्थसंकल्प (2017 पासून विलीन). • अर्थसंकल्प सादर केल्यानंतर, संसद विविध मंत्रालयांच्या अनुदानाच्या मागण्यांवर चर्चा करते आणि त्यांना मंजुरी देते. • अर्थसंकल्प मंजुरीचे टप्पे: • अर्थसंकल्पाचे सादरीकरण: अर्थसंकल्प अर्थमंत्र्यांकडून सादर केला जातो. • सर्वसाधारण चर्चा: खासदार अर्थसंकल्पाच्या विस्तृत तत्त्वांवर चर्चा करतात. • अनुदानाच्या मागण्यांवर मतदान: संसद मंत्रालयनिहाय अनुदानाच्या मागण्यांवर मतदान करते. • गिलोटिन: वेळेच्या कमतरतेमुळे, उर्वरित मागण्या चर्चेविना मंजूर केल्या जातात. • विनियोजन विधेयक : विनियोजन विधेयकाद्वारे अनुदानांना कायदेशीर मान्यता दिली जाते. • अर्थ विधेयक: अर्थ विधेयकाद्वारे कर प्रस्तावांना मंजुरी दिली जाते. • Important Points • • भारतात, गिलोटिन प्रक्रिया हे सुनिश्चित करते की अर्थसंकल्प मंजूर होण्यास विलंब झाल्याने सरकारच्या कार्यपद्धतीत अडथळा येत नाही. • ही प्रक्रिया कमी प्रमाणात आणि केवळ आवश्यक असतानाच वापरली जाते. गिलोटिन या शब्दाचे जागतिक संसदीय कार्यपद्धतीमध्ये ऐतिहासिक मूळ आहे, जिथे वेळेच्या मर्यादांमुळे त्वरित निर्णय घेणे आवश्यक असते.

The correct answer is Only b. Key Points • Guillotine in Indian Budget Process: • The term guillotine in the context of the Indian Budget process refers to a procedure where the remaining demands for grants are put to vote without further discussion. • This process is adopted when there is a shortage of time to discuss all the demands for grants individually during the budget session of the Parliament. • The guillotine ensures that the budget process is completed within the stipulated timeframe. Hence, statement b is correct. • Statement a: • It refers to raising taxes to fill government deficits. • This is not related to the meaning of guillotine in the budget process. Hence, statement a is incorrect. • Statement c: • This refers to the Reserve Bank's support during financial crises. • However, this has no relevance to the term guillotine in the budget process. Hence, statement c is incorrect. • Statement d: • This refers to the rejection of the budget by Parliament. • While the rejection of a budget is a valid parliamentary procedure, it does not define the term guillotine. Hence, statement d is incorrect. Additional Information • Indian Budget Process: • The budget process in India involves the preparation, presentation, and approval of the annual financial statement by the Ministry of Finance. • The budget is presented in two parts: the General Budget and the Railway Budget (merged since 2017). • After the budget presentation, the Parliament discusses and approves the demands for grants for various ministries. • Stages of Budget Approval: • Presentation of Budget: The budget is presented by the Finance Minister. • General Discussion: Members of Parliament discuss the budget's broad principles. • Voting on Demands for Grants: Parliament votes on the demands for grants ministry-wise. • Guillotine: If time runs out, remaining demands are passed without discussion. • Appropriation Bill: Grants are legally sanctioned through the Appropriation Bill. • Finance Bill: Tax proposals are approved through the Finance Bill. • Important Points • • In India, the guillotine process ensures that delays in budget approval do not hamper government functioning. • The procedure is used sparingly and only when absolutely necessary. The term guillotine has historical origins in parliamentary procedures globally, where time constraints necessitate quick decision-making.

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):