योग्य उत्तर जिवाणू आहे. Key Points • सिट्रस कॅंकर हा झान्थोमोनास सिट्री सबस्प. सिट्री या जिवाणूमुळे होणारा वनस्पतींचा रोग आहे. • या रोगाचा मुख्यत्वे लिंबू, संत्रा, मोसंबी आणि द्राक्ष यांसारख्या सिट्रस वनस्पतींवर परिणाम होतो, ज्यामुळे पाने, देठ आणि फळांवर व्रण तयार होतात. • सिट्रस कॅंकर वाऱ्यामुळे, दूषित साधने, संक्रमित वनस्पती आणि मानवी क्रियाकलापांद्वारे पसरतो. त्यामुळे, जिवाणू हे या रोगासाठी जबाबदार रोगजनक आहेत. • या लक्षणांमध्ये वनस्पतींच्या पृष्ठभागावर तेलकट किंवा पाण्याने भिजलेल्या कडांनी वेढलेले उगवलेले तपकिरी ठिपके यांचा समावेश होतो, ज्यामुळे फळे गळणे आणि उत्पादन कमी होते. • हा रोग अत्यंत संसर्गजन्य आहे आणि लिंबूवर्गीय उत्पादन करणाऱ्या प्रदेशात मोठ्या आर्थिक नुकसानीस कारणीभूत ठरू शकतो. त्यामुळे, जिवाणू हे योग्य उत्तर आहे. • नियंत्रण पद्धतींमध्ये तांब्यावर आधारित फवारण्या, योग्य स्वच्छता पद्धती, संक्रमित वनस्पती काढून टाकणे आणि अलग ठेवण्याच्या उपायांची अंमलबजावणी यांचा समावेश आहे. Additional Information • सिट्रस कॅंकरची वैशिष्ट्ये: • सिट्रस कॅंकर हा झान्थोमोनास सिट्री सबस्प. सिट्री या जिवाणूमुळे होतो, जो झान्थोमोनास प्रजातीचा आहे. • हा उष्ण, दमट हवामानात वाढतो, ज्यामुळे अशा परिस्थितीत असलेल्या प्रदेशांना रोगाचा धोका जास्त असतो. • हा रोग लिंबू, संत्रा, मोसंबी, द्राक्ष आणि पोमेलो यासह अनेक लिंबूवर्गीय प्रजातींवर परिणाम करतो. • प्रसार आणि संक्रमण: • हा जिवाणू पाण्याच्या फवारणीमुळे, वाऱ्याने वाहून नेलेल्या पावसामुळे, दूषित उपकरणांमुळे आणि संक्रमित नर्सरीतील वनस्पतींद्वारे पसरतो. • वनस्पती किंवा साधनांची अयोग्य हाताळणी यांसारख्या मानवी क्रियाकलापांमुळे देखील त्याचा प्रसार होऊ शकतो. • संक्रमित फळे, पाने आणि वनस्पतींच्या हालचालीमुळे हा रोग दूरवर पसरू शकतो. • आर्थिक परिणाम: • सिट्रस कॅंकरमुळे फळांचे उत्पादन आणि बाजारपेठ कमी झाल्यामुळे मोठ्या प्रमाणात आर्थिक नुकसान होते. • युनायटेड स्टेट्स, ब्राझील आणि भारत यांसारख्या प्रमुख लिंबूवर्गीय उद्योगा असलेल्या देशांना त्याच्या प्रसारावर नियंत्रण ठेवण्यात अनेकदा आव्हानांना सामोरे जावे लागते. • नियंत्रण उपाय: • प्रभावी नियंत्रणामध्ये संक्रमित वनस्पती काढून टाकणे, तांब्यावर आधारित बॅक्टेरीसाइड्स वापरणे आणि कठोर अलग ठेवण्याचे कायदे लागू करणे यांचा समावेश आहे. • प्रमाणित रोगमुक्त लागवड सामग्रीचा वापर केल्यास नवीन ठिकाणी त्याचा प्रसार रोखण्यास मदत होते. Important Points • इतर नमूद केलेले रोगजनक: • बुरशी: बुरशीजन्य रोगजनक पावडरी मिल्ड्यू आणि रस्ट यांसारख्या रोगांना कारणीभूत ठरतात, परंतु ते सिट्रस कॅंकरला जबाबदार नाहीत. • विषाणू: सिट्रस ट्रिस्टेझा विषाणू (CTV) सारखे विषाणूजन्य रोग लिंबूवर्गीय वनस्पतींवर परिणाम करतात, परंतु त्यांची लक्षणे आणि संक्रमण सिट्रस कॅंकरपेक्षा लक्षणीयरीत्या भिन्न आहेत. • नेमाटोड: नेमाटोड्स हे सूक्ष्म जंतू आहेत जे वनस्पतींच्या मुळांना नुकसान पोहोचवतात, ज्यामुळे सिट्रस नेमाटोड इन्फेस्टेशन सारखे रोग होतात, परंतु त्यांचा सिट्रस कॅंकरशी संबंध नाही. • जागतिक परिणाम: • सिट्रस कॅंकरच्या उद्रेकांनी फ्लोरिडासह प्रमुख लिंबूवर्गीय उत्पादन करणाऱ्या प्रदेशांवर परिणाम केला आहे, ज्यामुळे कठोर निर्मूलन आणि अलग ठेवण्याचे कार्यक्रम लागू करण्यात आले आहेत. • रोगाचा प्रसार रोखण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय व्यापार नियम अनेकदा संक्रमित भागातून लिंबूवर्गीय वनस्पती आणि फळांच्या हालचालीवर निर्बंध घालतात.