MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science General
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

टक्कर दरम्यान कोणती भौतिक राशी संरक्षित राहते?

Which physical quantity conserved during collision ?

पर्याय (Options):
A

वस्तुमान

B

संवेग

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

वेळ

D

लांबी

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर संवेग आहे. Key Points • संवेगाचे संवर्धन : कोणत्याही प्रकारच्या टक्करीमध्ये (लवचिक किंवा अलवचिक), जर प्रणालीवर कोणतेही बाह्य बल कार्य करत नसेल, तर प्रणालीचा एकूण संवेग संरक्षित राहतो. यालाच संवेग संवर्धनाचा नियम म्हणतात. • हा नियम सांगतो की, टक्करीपूर्वी प्रणालीचा एकूण संवेग हा टक्करीनंतरच्या प्रणालीच्या एकूण संवेगाइतका असतो. गणिताच्या भाषेत हे असे लिहिले जाऊ शकते: m₁u₁ + m₂u₂ = m₁v₁ + m₂v₂, जिथे: • m₁ आणि m₂ या दोन वस्तूंचे वस्तुमान आहेत. • u₁ आणि u₂ हे टक्करीपूर्वीचे त्यांचे प्रारंभिक वेग आहेत. • v₁ आणि v₂ हे टक्करीनंतरचे त्यांचे वेग आहेत. • संवेग ही एक सदिश राशी आहे, म्हणजे तिला परिमाण आणि दिशा दोन्ही असतात. त्यामुळे, टक्करीदरम्यान एकूण संवेगाचे परिमाण आणि दिशा दोन्ही स्थिर राहतात. म्हणून, योग्य उत्तर संवेग आहे. • वस्तुमान संरक्षित नसते: जरी वैयक्तिक वस्तूंचे वस्तुमान स्थिर असले तरी, वस्तुमानाचे संवर्धन हा टक्करीमधील मुख्य नियम नाही. त्यामुळे, वस्तुमान हे योग्य उत्तर नाही. • वेळ आणि लांबी: टक्करदरम्यान वेळ आणि लांबी या संरक्षित राशी नाहीत. वेळ हा टक्करी प्रक्रियेतील एक केवळ मापदंड आहे आणि लांबी हा वस्तूंचा भौतिक गुणधर्म आहे, ती संरक्षित राशी नाही. म्हणून, वेळ आणि लांबी हे चुकीचे पर्याय आहेत. Additional Information • टक्करीचे प्रकार: • लवचिक टक्कर: संवेग आणि गतिज ऊर्जा दोन्ही संरक्षित असतात. दोन बिलियर्ड चेंडूंमधील टक्कर हे एक उदाहरण आहे. • अलवचिक टक्कर : केवळ संवेग संरक्षित असतो, तर काही गतिज ऊर्जा उष्णता किंवा ध्वनीसारख्या ऊर्जेच्या इतर स्वरूपात रूपांतरित होते. कारची टक्कर हे एक उदाहरण आहे. • विलग प्रणालीमध्ये संवेग : • विलग प्रणालीमध्ये (बाह्य बल नसलेली प्रणाली), वस्तूंच्या कोणत्याही आंतरक्रियेपूर्वी आणि नंतर एकूण संवेग स्थिर राहतो. • उदाहरण: रॉकेट्स संवेगाच्या संवर्धनावर कार्य करतात. एका दिशेने वायू बाहेर काढल्याने प्रतिक्रिया बल निर्माण होते जे रॉकेटला विरुद्ध दिशेने पुढे ढकलते. • संवर्धन नियमांचे महत्त्व: • संवेग संवर्धनासारखे संवर्धन नियम हे भौतिकशास्त्रातील मूलभूत तत्त्वे आहेत. ते यांत्रिकी, औष्मिकी आणि विज्ञानाच्या इतर शाखांमधील विविध घटना स्पष्ट करण्यास मदत करतात. • उदाहरणार्थ, बंदूक चालवल्यानंतर बंदुकीचा धक्का संवेग संवर्धनाच्या तत्त्वाचा वापर करून स्पष्ट केला जाऊ शकतो. Important Points • संवेग संवर्धनाचे अनुप्रयोग: • अंतराळयान : अंतराळ संशोधनात संवेग संवर्धनाचा वापर केला जातो, जसे की स्लिंगशॉट इफेक्टमध्ये, जिथे अंतराळयान ग्रहाच्या गुरुत्वाकर्षण शक्तीचा वापर करून संवेग प्राप्त करते. • वाहतूक सुरक्षा: संवेग संवर्धन समजून घेणे, गाड्यांमध्ये एअरबॅग्स आणि क्रंपल झोन्स सारख्या सुरक्षा उपायांची रचना करण्यास मदत करते, ज्यामुळे टक्करीदरम्यान आदळण्याचे बल कमी होते. • ऐतिहासिक संदर्भ: • आयझॅक न्यूटन: संवेग संवर्धनाचे तत्त्व न्यूटनच्या गती नियमांमधून, विशेषतः तिसऱ्या गती नियमातून (क्रिया आणि प्रतिक्रिया समान आणि विरुद्ध असतात) आले आहे. • विकासाचे वर्ष: संवर्धन नियमांची संकल्पना 17 व्या शतकात अभिजात यांत्रिकीच्या विकासासह औपचारिक करण्यात आली.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

General Science MPSC सराव प्रश्न

कोणत्या कारणामुळे DNA सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारे जनुकीय पदार्थ बनतो?

General Science MPSC सराव प्रश्न

डीएनए (DNA) संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. डीएनए म्हणजे डीऑक्सिरायबोन्यूक्लिक ऍसिड (Deoxyribonucleic Acid) होय. 2. हे रायबोसोममध्ये (ribosomes) स्थित असते. 3. हे रायबोन्यूक्लिक ऍसिड (Ribonucleic Acid) पासून बनलेले आहे. 4. ते स्वतःची प्रत बनवू शकते. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

General Science MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते प्रकाशाच्या अपवर्तनाचे उदाहरण नाही?

General Science MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती सामग्री विद्युत दिव्यांमध्ये फिलामेंट बनवण्यासाठी सर्वात योग्य आहे?

General Science MPSC सराव प्रश्न

प्रकाश परावर्तनाच्या दुसऱ्या नियमानुसार, सर्व आपाती किरण, आपतन बिंदूजवळ आरशाची स्तंभिका आणि परावर्तित किरण: