MPSC Test Logo mpsctest.in
History National movement (1919 - 1939)
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

1919 च्या भारत सरकारच्या कायद्याची ठळक वैशिष्ट्ये खालीलपैकी कोणती होती?

Which of the following was the Salient features of the Government of India Act of 1919?

पर्याय (Options):
A

या कायद्याने मध्यवर्ती स्तरावर द्वंद्व सुरू केले.

B

या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

या कायद्याने प्रांतिक कायदेमंडळ कमकुवत आणि अधिक प्रतिनिधी बनले.

D

या कायद्याने सेक्रेटरी-जनरलला मुख्य कार्यकारी अधिकारी बनवले.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • भारत सरकार अधिनियम, 1919: • 1918 मध्ये, एडविन मॉन्टॅगू, राज्य सचिव आणि व्हाईसरॉय लॉर्ड चेम्सफोर्ड यांनी त्यांच्या घटनात्मक सुधारणांची योजना तयार केली, ज्याला मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड (किंवा मॉन्ट-फोर्ड) सुधारणा म्हणून ओळखले जाते, ज्यामुळे भारत सरकारचा कायदा लागू झाला. 1919 च्या • मॉन्टेगु-चेम्सफोर्ड सुधारणा 1921 मध्ये अंमलात आली. • या कायद्याचा एकमेव उद्देश भारतीयांना सरकारमध्ये त्यांचे प्रतिनिधित्व सुनिश्चित करणे हा होता. • या कायद्याने केंद्र सरकारच्या तसेच प्रांतीय स्तरावर सुधारणा केल्या. • ठळक वैशिष्ट्ये: • या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले. म्हणून, पर्याय 2 योग्य आहे. • या कायद्याने गव्हर्नर-जनरलला मुख्य कार्यकारी अधिकारी बनवले. • व्हाईसरॉयची कार्यकारी परिषद सहा सदस्यांची असायची, त्यापैकी तीन भारतीय असायचे. • कायद्याने द्विसदनी कायदेमंडळ सुरू केले ; कनिष्ठ सभागृह किंवा केंद्रीय विधानसभा आणि उच्च सभागृह किंवा राज्य परिषद. • नवीन सुधारणांनुसार, आमदार आता प्रश्न विचारू शकतात आणि पूरक, स्थगिती प्रस्ताव पास करू शकतात आणि अर्थसंकल्पाचा काही भाग मतदान करू शकतात, परंतु 75% बजेट अद्याप मतदान करण्यायोग्य नव्हते. • गव्हर्नर-जनरल आणि त्याच्या कार्यकारी मंडळावर कायदेमंडळाचे अक्षरशः कोणतेही नियंत्रण नव्हते. • या कायद्याने प्रांतीय सरकारच्या पातळीवर कार्यकारिणीसाठी द्विपक्षीय (दोन व्यक्ती/पक्षांचे नियम) सुरू केले. • प्रांतीय सरकारांना राजेशाही व्यवस्थेत अधिक अधिकार देण्यात आले. • राज्यपाल हा प्रांताचा कार्यकारी प्रमुख असायचा. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1919 = या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1919 च्या संदर्भात 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: National movement (1919 - 1939) ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('या कायद्याने प्रांतिक कायदेमंडळ कमकुवत आणि अधिक प्रतिनिधी बनले.') आणि पर्याय 2 ('या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('या कायद्याने मध्यवर्ती स्तरावर द्वंद्व सुरू केले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('या कायद्याने प्रांतिक कायदेमंडळ कमकुवत आणि अधिक प्रतिनिधी बनले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('या कायद्याने सेक्रेटरी-जनरलला मुख्य कार्यकारी अधिकारी बनवले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('या कायद्याने प्रांतिक कायदेमंडळ कमकुवत आणि अधिक प्रतिनिधी बनले.') आणि पर्याय 2 ('या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1919 = या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1919 च्या संदर्भात 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('या कायद्याने मध्यवर्ती स्तरावर द्वंद्व सुरू केले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('या कायद्याने प्रांतिक कायदेमंडळ कमकुवत आणि अधिक प्रतिनिधी बनले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('या कायद्याने सेक्रेटरी-जनरलला मुख्य कार्यकारी अधिकारी बनवले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('या कायद्याने केंद्रीय कायदेमंडळ अधिक शक्तिशाली आणि अधिक प्रातिनिधिक बनले.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती महिला भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा नव्हत्या? 1. सरोजिनी नायडू 2. ॲनी बेझंट 3. नेली सेनगुप्ता 4. कमलादेवी चट्टोपाध्याय खालील पर्याय वापरून योग्य उत्तर निवडा.

History MPSC सराव प्रश्न

राजा राममोहन रॉय यांच्याबद्दल खालील विधाने विचारात घ्या: I. त्यांच्या मनात पौर्वात्य पारंपरिक तत्त्वज्ञान पद्धतींबद्दल नितांत प्रेम आणि आदर होता. II. आपल्या देशवासियांनी बुद्धिप्रामाण्यवादी आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन, तसेच सर्व स्त्री-पुरुषांची मानवी प्रतिष्ठा आणि सामाजिक समतेचे तत्त्व स्वीकारावे, अशी त्यांची इच्छा होती. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने अचूक आहे/आहेत?

History MPSC सराव प्रश्न

सालबाईचा तह खालीलपैकी कोणत्या वर्षी झाला?

History MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या कोणत्या अधिवेशनात "पूर्ण स्वराज" चा ठराव मंजूर करण्यात आला?

History MPSC सराव प्रश्न

पुढीलपैकी कोणत्या शासकाने जिटल म्हणून तांब्याची नाणी जारी केली होती?