सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी:
• इल्तुतमिश (1211-1236):
• कुतुबुद्दीन-ऐबक नंतर तो गादीवर आला.
• तो दिल्ली सल्तनतचा तिसरा शासक होता, मामलूक घराण्याशी त्याचा संबंध होता.
• त्याने तुर्कान-ए-चिहलगानी म्हणून ओळखली जाणारी चाळीस विश्वासू गुलाम अमीरांची एक संस्था तयार केली.
• त्याने चांदीची नाणे (टंका) आणि तांब्याचे नाणे (जिटल) आणले.
• त्याने लाहोरच्या जागी दिल्लीला राजधानी बनविली.
• फिरोझ शाह तुघलक
• तो तुगलक घराण्याचा तिसरा शासक होता ज्याने 1351 ते 1388 पर्यंत दिल्लीवर राज्य केले.
• त्याने दिवाण-ए-खैरात - धर्मादाय कार्यालयाची स्थापना केली.
• त्याने दिवाण-ए-बूंदागन - गुलाम विभाग स्थापन केला.
• त्याने फिरोजाबाद, फतेहाबाद, जौनपूर आणि हिसार अशी चार नवीन शहरे स्थापित केली आहेत.
• त्यानी खान-ए-जहां मकबल,धर्मांतरित तेलगू ब्राह्मणांना वजीर (पंतप्रधान) म्हणून नियुक्त केले.
• वजीरने सुलतानला त्याच्या कारभारामध्ये मदत केली आणि या काळात सुल्तानतेची प्रतिष्ठा कायम राखली.
• मोहम्मद बिन तुघलक (1325-1351):
• त्याने आपली राजधानी दिल्लीहून देवगीर येथे हलविली व त्याचे नाव दौलताबाद असे ठेवले.
• दौलताबाद महाराष्ट्रात स्थित आहे.
• त्याने दिल्ली ते देवगीर हा रस्ता बांधला आणि लोकांसाठी विश्रामगृहे ही उभारली.
• त्याने चांदीची नाणी (टंका) सारख्या समान मूल्याची कांस्य नाणी किंवा जिटल आणली.
• त्याने "दिवाण-ए-कोही" म्हणून ओळखले जाणारे नवीन शेती विभाग स्थापन केले.
• त्यानी शेतकर्‍यांना शेती कर्ज “टाकवी” देखील प्रदान केले.
• मुहम्मद कुली कुतुब शाह (1580-1612):
• तो गोलकोंडाच्या कुतुब शाही घराण्याचा पाचवा सुलतान होता.
• त्याने दक्षिण-मध्य भारतातील हैदराबाद शहराची स्थापना केली आणि वास्तुशिल्पाचे केंद्र, चारमीनार बांधले.
• त्याने हैदराबाद शहराची स्थापना केली आणि त्याच्या हिंदू पत्नी भागमती नंतर त्याचे नाव भाग्यनगर म्हणून ठेवले.
💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick):
• स्मृती क्लृप्ती: 'कालानुक्रम = इल्तुतमिश'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात कालानुक्रम च्या संदर्भात 'इल्तुतमिश' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.
🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map):
• संकल्पना नकाशा: Delhi Sultanate ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'इल्तुतमिश' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध.
⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap):
• परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कुली कुतुब शाह') आणि पर्याय 3 ('इल्तुतमिश') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):
• 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('मोहम्मद बिन तुघलक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इल्तुतमिश' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('फिरोझ शाह तुघलक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इल्तुतमिश' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('कुली कुतुब शाह'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इल्तुतमिश' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('इल्तुतमिश') निश्चित होते.
📌 Detailed Analysis & Key Provisions:
• Iltutmish (1211-1236):
• He succeeded to the throne after Qutub-ud-din-Aibak.
• He was the third ruler of the Delhi Sultanate, belonging to the Mamluk dynasty.
• He constituted corp of forty loyal slave Amirs known as Turkan-i-Chihalgani also called Chalisa.
• He introduced the silver coin (tanka) and cooper coin (jittal).
• He made Delhi the capital in place of Lahore.
📚 Related Exam Facts & Comparative Overview:
• Firoz Shah Tughlaq:
• He was the third ruler of Tughlaq dynasty that ruled over Delhi from 1351 to 1388 AD.
• He established the Diwan-i-Khairat - office for charity
• He established the Diwan-i-Bundagan -- department of slave
• He is known to establish four new towns, Firozabad, Fatehabad, Jaunpur and Hissar.
• He appointed Khan-i-Jahan Maqbal, a Telugu Brahmin convert as wazir (prime minister).
• The wazir helped the Sultan in his administration and maintained the prestige of the Sultanate during this period.
• Mohammad bin Tughlaq (1325-1351):
• He shifted his capital from Delhi to Deogir and renamed it as Daulatabad.
• Daulatabad is situated in Maharashtra.
• He built a road from Delhi to Deogir and also set up rest houses for the people.
• He introduced bronze coins of the same value as Silver coins.
• He established a new department of agriculture known as “Diwan-i-Kohi".
• He also provided agricultural loan “Takavi” to the farmers.
• Muhammed Quli Qutub Shah (1580-1612):
• He was the fifth sultan of the Qutub Shahi dynasty of Golkonda
• He founded the city of Hyderabad, in South-central India and built its architectural centrepiece, the Charminar.
• He founded the city of Hyderabad and named it as Bhagyanagar after his Hindu mistress Bhagamati.
💡 Memory Booster / Shortcut Trick:
• Mnemonic: 'Chronology = Iltutmish'. In Modern Indian / Maharashtra History, link Chronology directly with 'Iltutmish'.
🗺️ Memory Map / Concept Flow:
• Concept Flow: Delhi Sultanate ➔ Core Anchor ➔ 'Iltutmish' ➔ Commission-Standard Exam Association.
⚠️ Exam Trap:
• Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Quli Qutub Shah') with Option 3 ('Iltutmish'). Distinguish the exact context before marking.
🎯 Option Elimination:
• 🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Mohammad bin Tughlaq'): Incorrect. As per official verified records, 'Iltutmish' is the valid fact.
• Option 2 ('Firoz Shah Tughlaq'): Incorrect. As per official verified records, 'Iltutmish' is the valid fact.
• Option 4 ('Quli Qutub Shah'): Incorrect. As per official verified records, 'Iltutmish' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Iltutmish').
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कुली कुतुब शाह') आणि पर्याय 3 ('इल्तुतमिश') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Quli Qutub Shah') with Option 3 ('Iltutmish'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: 'कालानुक्रम = इल्तुतमिश'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात कालानुक्रम च्या संदर्भात 'इल्तुतमिश' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.
Mnemonic: 'Chronology = Iltutmish'. In Modern Indian / Maharashtra History, link Chronology directly with 'Iltutmish'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('मोहम्मद बिन तुघलक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इल्तुतमिश' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('फिरोझ शाह तुघलक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इल्तुतमिश' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('कुली कुतुब शाह'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इल्तुतमिश' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('इल्तुतमिश') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Mohammad bin Tughlaq'): Incorrect. As per official verified records, 'Iltutmish' is the valid fact.
• Option 2 ('Firoz Shah Tughlaq'): Incorrect. As per official verified records, 'Iltutmish' is the valid fact.
• Option 4 ('Quli Qutub Shah'): Incorrect. As per official verified records, 'Iltutmish' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Iltutmish').
