भारतातील सविनय कायदेभंग चळवळीसंदर्भात, खालील विधाने विचारात घ्या: 1. ही 'पूर्ण स्वराज' किंवा पूर्ण स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी सुरू करण्यात आली होती. 2. मीठ कायद्यांसारखे काही कायदे मोडणे हे याचे उद्दिष्ट होते. 3. चळवळीत मुस्लिम कामगार वर्गाचा मोठ्या प्रमाणावर् सहभाग होता. 4. सविनय कायदेभंग चळवळीत महिलांनी मोठ्या प्रमाणावर सहभाग घेतला नव्हता. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

पर्याय (Options):

फक्त 1 व 2

अचूक उत्तर (Official Answer)

फक्त 3 व 4

फक्त 1, 2 व 4

1, 2, 3 व 4

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)

📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • सविनय कायदेभंग चळवळ: • याची सुरुवात गांधींच्या सुप्रसिद्ध दांडीयात्रेने झाली होती. • 12 मार्च 1930 रोजी, अहमदाबाद येथील साबरमती आश्रमातून गांधीजी, आश्रमातील इतर 78 सदस्यांसह अहमदाबादपासून 385 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या भारताच्या पश्चिम समुद्रकिनाऱ्यावरील दांडी या गावाकडे पायी निघाले. • 6 एप्रिल 1930 रोजी, ते दांडी येथे आले. गांधींनी तिथला मीठ कायदा मोडला. • मिठाच्या कायद्याच्या अवहेलनानंतर, सविनय कायदेभंग चळवळ देशभर पसरली. • सविनय कायदेभंग चळवळीच्या पहिल्या टप्प्यात, मिठाचे उत्पादन देशभर पसरले आणि ते लोकांद्वारे सरकारच्या अवहेलनाचे प्रतीक बनले. • हे 'पूर्ण स्वराज्य' किंवा पूर्ण स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी सुरू करण्यात आले होते. म्हणून, विधान 1 योग्य आहे. • सविनय कायदेभंग चळवळीचा उद्देश मीठ कायद्यांसारखे काही कायदे मोडणे हा होता. म्हणून, विधान 2 योग्य आहे. • काही ठिकाणी लोकांनी कर भरण्यासही नकार दिला होता. • काँग्रेस पक्ष आणि हिंदू महासभेची वाढती जवळीक आणि ब्रिटिशांच्या फोडा व राज्य करा या धोरणामुळे मुस्लिमांना सविनय कायदेभंग चळवळीत सहभागी होण्यापासून रोखले गेले, परंतु महिलांचा मोठ्या प्रमाणावर सहभाग हे सविनय कायदेभंग चळवळीचे सर्वात लक्षणीय वैशिष्ट्य होते. म्हणून, विधान 3 आणि 4 योग्य नाहीत. • सविनय कायदेभंग चळवळीत असहकार चळवळीच्या तुलनेत व्यापक भौगोलिक व्याप्ती आणि मोठ्या प्रमाणावर सहभाग दिसून आला होता. • 1931 साली, गांधी-आयर्विन करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर ही चळवळ मागे घेण्यात आली. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1930 = फक्त 1 व 2'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1930 च्या संदर्भात 'फक्त 1 व 2' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: National movement (1919 - 1939) ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'फक्त 1 व 2' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('फक्त 3 व 4') आणि पर्याय 1 ('फक्त 1 व 2') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('फक्त 3 व 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 व 2' हे ठरते. • पर्याय 3 ('फक्त 1, 2 व 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 व 2' हे ठरते. • पर्याय 4 ('1, 2, 3 व 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 व 2' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('फक्त 1 व 2') निश्चित होते.

📌 Detailed Analysis & Key Provisions: • Civil Disobedience Movement: • It began with Gandhi's well-known Dandi March. • Gandhi Ji set out on foot from the Sabarmati Ashram in Ahmedabad on March 12, 1930, with 78 other Ashram members for Dandi, a village on India's western seacoast about 385 kilometres from Ahmedabad. • On April 6, 1930, they arrived in Dandi. Gandhi broke the salt law there. • Following the defiance of the salt law, the Civil Disobedience Movement spread across the country. • During the first phase of the civil disobedience movement, salt production spread across the country, and it became a symbol of the people's defiance of the government. • It was launched to attain ‘Purna Swaraj’ or complete independence. Hence, Statement 1 is correct. • The Civil Disobedience Movement was aimed at breaking certain laws like the Salt Laws. Hence, Statement 2 is correct. • People also refused to pay taxes in some places. • The growing proximity of the Congress party & Hindu Mahasabha and the British policy of divide and rule prevented the Muslims from participating in the Civil Disobedience Movement But large scale participation of women is one of the most significant features of the Civil Disobedience Movement. Hence, Statements 3 and 4 are not correct. • The civil disobedience movement saw widespread geographical coverage and mass participation in comparison to the non-cooperation movement. • The movement was withdrawn after the signing of the Gandhi-Irwin pact in 1931. 💡 Memory Booster / Shortcut Trick: • Mnemonic: 'Year 1930 = 1 and 2 only'. In Modern Indian / Maharashtra History, link Year 1930 directly with '1 and 2 only'. 🗺️ Memory Map / Concept Flow: • Concept Flow: National movement (1919 - 1939) ➔ Core Anchor ➔ '1 and 2 only' ➔ Commission-Standard Exam Association. ⚠️ Exam Trap: • Exam Trap: The question contains a negative constraint ('NOT' / 'INCORRECT'). Candidates often rush and mark a true statement instead of identifying '1 and 2 only'. 🎯 Option Elimination: • 🎯 Option Elimination Strategy: • Option 2 ('3 and 4 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 2 only' is the valid fact. • Option 3 ('1, 2 and 4 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 2 only' is the valid fact. • Option 4 ('1, 2, 3 and 4'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 2 only' is the valid fact. • Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('1 and 2 only').

परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('फक्त 3 व 4') आणि पर्याय 1 ('फक्त 1 व 2') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1930 = फक्त 1 व 2'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1930 च्या संदर्भात 'फक्त 1 व 2' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('फक्त 3 व 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 व 2' हे ठरते. • पर्याय 3 ('फक्त 1, 2 व 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 व 2' हे ठरते. • पर्याय 4 ('1, 2, 3 व 4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 व 2' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('फक्त 1 व 2') निश्चित होते.

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):