भारतीय राष्ट्रीय चळवळीच्या संदर्भात, खालील जोड्या विचारात घ्या: +------------------------+--------------------------------------+ | व्यक्ती | धारण केलेले पद | +------------------------+--------------------------------------+ | 1. सर तेज बहादूर सप्रू | अध्यक्ष, ऑल इंडिया लिबरल फेडरेशन | | 2. के. सी. नियोगी | सदस्य, संविधान सभा | | 3. पी. सी. जोशी | महासचिव, कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया | +------------------------+--------------------------------------+ वरीलपैकी कोणती/कोणत्या जोडी/जोड्या योग्य जुळलेली/जुळलेल्या आहे/आहेत?

पर्याय (Options):

केवळ 1

केवळ 1 आणि 2

केवळ 3

1, 2 आणि 3

अचूक उत्तर (Official Answer)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)

योग्य उत्तर पर्याय 4 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: सर तेज बहादूर सप्रू - अध्यक्ष, ऑल इंडिया लिबरल फेडरेशन • सर तेज बहादूर सप्रू हे 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात भारताच्या राजकीय भूदृश्यातील एक प्रमुख वकील, संविधानवादी आणि मध्यम नेते होते. स्वातंत्र्य चळवळीतील अनेक महत्त्वाच्या राजकीय वाटाघाटींमध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. • ऑल इंडिया लिबरल फेडरेशनचे अध्यक्ष म्हणून भूमिका: सर सप्रू हे ऑल इंडिया लिबरल फेडरेशन (AILF) या राजकीय गटाशी संबंधित होते, जो भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमधील मध्यम आणि अतिरेकी यांच्यातील फाळणीनंतर उदयास आला होता. AILF मध्ये मुख्यतः मध्यम नेते होते, ज्यांचा घटनात्मक सुधारणांवर आणि स्वराज्य मिळवण्यासाठी ब्रिटिश सरकारशी रचनात्मक संबंध ठेवण्यावर विश्वास होता. • मुख्य योगदान: AILF चे अध्यक्ष म्हणून, सर सप्रू यांचे नेतृत्व घटनात्मक सुधारणांची वकिली करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण होते, विशेषतः सायमन कमिशन (1927) आणि गोलमेज परिषदा (1930-1932) मधील त्यांच्या सहभागात. त्यांनी भारतासाठी डोमिनियन स्टेटसची वकिली केली आणि राजकीय अशांततेच्या काळात ब्रिटिश आणि भारतीय राजकीय नेत्यांमध्ये मध्यस्थीची भूमिका बजावली. • वारसा: सप्रू हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यासाठी त्यांच्या मध्यम आणि घटनात्मक दृष्टिकोनासाठी आठवले जातात, त्यांनी ब्रिटिश अधिकारी आणि भारतीय नेते यांच्यात अनेकदा तडजोडी केल्या. ते वैयक्तिक हक्क, न्याय आणि जातीय सलोख्याचे पुरस्कर्ते होते. के. सी. नियोगी - सदस्य, संविधान सभा • क्षितीशचंद्र नियोगी (के. सी. नियोगी) हे एक प्रमुख राजकारणी, अर्थशास्त्रज्ञ आणि राजकारणी होते ज्यांनी स्वातंत्र्योत्तर भारताच्या आर्थिक धोरणांना आकार देण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. • संविधान सभेचे सदस्य म्हणून भूमिका: के. सी. नियोगी हे भारताच्या संविधान सभेचे सदस्य होते, ही संस्था भारतीय संविधान तयार करण्यासाठी जबाबदार होती. 1946 मध्ये संविधान सभेची स्थापना झाली आणि तिचे कार्य नव्याने स्वतंत्र झालेल्या भारतासाठी शासनाची चौकट निश्चित करणे हे होते. • मुख्य योगदान: नियोगी यांनी सभेतील आर्थिक चर्चांमध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. आर्थिक बाबींमधील त्यांच्या कौशल्याची दखल घेण्यात आली आणि त्यांना नंतर भारताचे अर्थमंत्री म्हणून महत्त्वाच्या सरकारी भूमिका सोपवण्यात आल्या. संविधान सभेत त्यांचे कार्य आर्थिक नियोजन आणि धोरण निर्मितीच्या मुद्द्यांभोवती फिरत होते, जे स्वातंत्र्योत्तर भारताच्या सुरुवातीच्या आर्थिक विकासाला चालना देईल. • वारसा: नियोगींच्या सभेतील आणि नंतर मंत्री म्हणून केलेल्या कार्यामुळे भारताने त्याच्या सुरुवातीच्या काळात योग्य आर्थिक धोरणे स्वीकारली, ज्यामुळे फाळणीच्या अशांत वर्षांनंतर अर्थव्यवस्था स्थिर होण्यास मदत झाली. पी. सी. जोशी - सरचिटणीस, कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया • पूरण चंद्र जोशी (पी. सी. जोशी) हे एक प्रमुख भारतीय कम्युनिस्ट नेते होते, जे कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया (CPI) चे सरचिटणीस म्हणून त्यांच्या कार्यकाळासाठी ओळखले जातात. स्वातंत्र्यलढ्यादरम्यान ते भारतीय डाव्या चळवळीतील एक प्रभावशाली व्यक्ती होते. • कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडियाचे सरचिटणीस म्हणून भूमिका: पी. सी. जोशी 1935 मध्ये CPI चे सरचिटणीस बनले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली, CPI ने भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसशी वैचारिक मतभेद असूनही, ब्रिटिश वसाहती राजवटीविरुद्धच्या व्यापक राष्ट्रीय चळवळीशी स्वतःला संरेखित केले. • जोशी हे भारतात साम्यवादासाठी एक व्यावहारिक दृष्टिकोन वकिली करण्यासाठी विशेषतः ओळखले जातात. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान, त्यांनी काँग्रेस पक्षाशी सहकार्य करण्याचा प्रस्ताव ठेवला आणि फासीवादाविरुद्धच्या ब्रिटिश युद्ध प्रयत्नांना पाठिंबा दिला, याला जागतिक साम्राज्यवाद विरुद्ध लढण्याची तात्पुरती रणनीती म्हणून पाहिले. त्यांच्या नेतृत्वाने CPI ला वाढण्यास आणि या काळात भारतातील एक महत्त्वपूर्ण राजकीय शक्ती म्हणून ओळख मिळविण्यात मदत केली. जोशी यांनी कामगार चळवळींना एकत्र आणण्यासाठी देखील काम केले आणि त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली, CPI ने कामगार संघटना आणि कामगार चळवळींशी मजबूत संबंध प्रस्थापित केले. • वारसा: जरी पी. सी. जोशींना अखेरीस 1948 मध्ये CPI मधून बाहेर काढण्यात आले असले तरी, भारताच्या कम्युनिस्ट चळवळीतील त्यांचे योगदान महत्त्वाचे होते. स्वातंत्र्य चळवळीदरम्यान CPI ला भारताच्या राजकीय भूदृश्यात एक प्रमुख खेळाडू म्हणून स्थान देण्यात त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. त्यांनी कामगार वर्गाचे संघटन आणि भारतातील कामगार हक्कांमध्ये योगदान देऊन एक चिरस्थायी वारसा देखील सोडला. पूरक माहिती: • सर तेज बहादूर सप्रूंचे योगदान राजकारणापलीकडेही होते आणि ते भगतसिंग खटल्यासह विविध ऐतिहासिक कायदेशीर लढाईंचा भाग होते, जिथे त्यांनी निष्पक्ष सुनावणीची वकिली केली. • के. सी. नियोगी यांनी नंतर भारताच्या सुरुवातीच्या आर्थिक सुधारणांमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आणि आंतरराष्ट्रीय मौद्रिक वाटाघाटींमध्ये भाग घेतला. ते भारतीय टॅरिफ बोर्डाचे अध्यक्ष देखील होते. • पी. सी. जोशी हे कम्युनिस्ट चळवळीतील त्यांच्या बौद्धिक नेतृत्वासाठी ओळखले जात होते. त्यांनी भारतात साम्यवादाच्या भूमिकेबद्दल मोठ्या प्रमाणावर लिहिले आणि महत्त्वपूर्ण राजकीय टप्प्यांवर CPI च्या धोरणे तयार करण्यात एक प्रमुख व्यक्ती मानले जात होते.

The correct answer is Option 4. Explanation & Key Takeaways: SirTej Bahadur Sapru – President, All India Liberal Federation • Sir Tej Bahadur Sapru was a prominent lawyer, constitutionalist, and moderate leader in India's political landscape during the early 20th century. He played a key role in several important political negotiations during the freedom movement. • Role as President of All India Liberal Federation: Sir Sapru was associated with the All India Liberal Federation (AILF), a political group that emerged after the split between moderates and extremists in the Indian National Congress. The AILF consisted mainly of moderate leaders who believed in constitutional reforms and constructive engagement with the British government to gain self-governance. • Key Contributions: As the President of AILF, Sir Sapru's leadership was instrumental in advocating for constitutional reforms, most notably in his involvement in the Simon Commission (1927) and Round Table Conferences (1930–1932). He championed for dominion status for India and played a mediatory role between the British and Indian political leaders during a time of political unrest. • Legacy: Sapru is remembered for his moderate and constitutional approach to India's freedom struggle, often negotiating compromises between British authorities and Indian leaders. He was an advocate for individual rights, justice, and communal harmony. K. C. Neogy – Member, The Constituent Assembly • Kshitish Chandra Neogy (K. C. Neogy) was a noted politician, economist, and statesman who played a crucial role in shaping post-independence India's economic policies. • Role as a Member of the Constituent Assembly: K. C. Neogy was one of the Members of the Constituent Assembly of India, the body responsible for drafting the Indian Constitution. The assembly was formed in 1946, and its task was to lay down the framework of governance for a newly independent India. • Key Contributions: Neogy contributed significantly to the economic discussions within the assembly. His expertise in economic matters was acknowledged, and he was later entrusted with important government roles such as serving as the Finance Minister of India. His work within the Constituent Assembly revolved around issues of economic planning and policy formulation that would drive India's early economic development post-independence. • Legacy: Neogy's work in the assembly and later as a minister ensured that India adopted sound economic policies in its formative years, helping to stabilize the economy after the tumultuous years of partition. P. C. Joshi – General Secretary, Communist Party of India • Puran Chand Joshi (P. C. Joshi) was a prominent Indian communist leader, known for his tenure as the General Secretary of the Communist Party of India (CPI). He was an influentialin the Indian leftist movement during the struggle for independence. • Role as General Secretary of the Communist Party of India: P. C. Joshi became the General Secretary of the CPI in 1935. Under his leadership, the CPI aligned itself with the broader national movement against British colonial rule, despite ideological differences with the Indian National Congress. • Joshi is particularly known for advocating a pragmatic approach to communism in India. During World War II, he proposed cooperation with the Congress Party and supported the British war effort against fascism, viewing it as a temporary strategy to fight global imperialism. His leadership helped CPI grow and gain recognition as a significant political force in India during this period. Joshi also worked to unite labor movements, and under his guidance, the CPI established strong connections with trade unions and workers’ movements. • Legacy: Although P. C. Joshi was eventually ousted from the CPI in 1948, his contributions to India's communist movement were pivotal. He was instrumental in positioning the CPI as a key player in India’s political landscape during the independence movement. He also left a lasting legacy in organizing the working class and contributing to labor rights in India. Related Concepts: • Sir Tej Bahadur Sapru's contributions extended beyond politics, and he was a part of various landmark legal battles, including the Bhagat Singh trial, where he argued for a fair trial. • K. C. Neogy later played a significant role in India’s early economic reforms and participated in international monetary negotiations. He was also the Chairman of the Indian Tariff Board. • P. C. Joshi was known for his intellectual leadership within the Communist movement. He wrote extensively on the role of communism in India and was considered a keyin formulating CPI’s policies during crucial political junctures.

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):