MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy (अर्थव्यवस्था) Banking Affairs
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

मे २०२५ मध्ये BluSmart या इलेक्ट्रिक टॅक्सी सेवा कंपनीचे कामकाज थांबल्यानंतर, ग्राहकांच्या डिजिटल वॉलेटमधील निधीच्या सुरक्षिततेबाबत चिंता निर्माण झाली. या पार्श्वभूमीवर भारतीय रिझर्व्ह बँकेने कोणत्या क्षेत्रातील डिजिटल वॉलेट्सच्या नियामक व्यवस्थेचा आढावा घेण्यास सुरुवात केली?

In May 2025, the Reserve Bank of India (RBI) initiated reviewing digital wallets linked to which of the following sectors after BluSmart shutdown?

पर्याय (Options):
A

प्रवास आरक्षण सेवा

B

इलेक्ट्रिक वाहन सेवा

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

आरोग्यसेवा

D

अन्न वितरण सेवा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
१. आर्थिक संकल्पना व व्याख्या: डिजिटल वॉलेट हे इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून पैसे साठविण्यासाठी आणि व्यवहार करण्यासाठी वापरले जाणारे साधन आहे. प्रीपेड पेमेंट इन्स्ट्रुमेंट्स (PPI) म्हणजे आगाऊ भरलेल्या रकमेतून वस्तू व सेवांसाठी देयके देण्याची सुविधा. क्लोज्ड-सिस्टम वॉलेटमध्ये सामान्यतः संबंधित कंपनीच्या स्वतःच्या परिसंस्थेतच व्यवहार करता येतात. २. संस्थात्मक भूमिका व नियामक पार्श्वभूमी: भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ही भारतातील पेमेंट प्रणाली आणि नियमनाच्या कक्षेत येणाऱ्या प्रीपेड पेमेंट साधनांचे नियमन करते. BluSmart च्या कामकाजातील व्यत्ययानंतर ग्राहकांना त्यांच्या वॉलेटमधील शिल्लक वापरण्यात किंवा परत मिळविण्यात अडचणी आल्याने इलेक्ट्रिक वाहन सेवा क्षेत्रातील अशा वॉलेट्सच्या ग्राहक-संरक्षण व्यवस्थेकडे लक्ष वेधले गेले. मे २०२५ मध्ये RBI ने इलेक्ट्रिक वाहन चार्जिंग ऑपरेटर आणि अ‍ॅप-आधारित EV सेवा पुरवठादारांशी अनौपचारिक चर्चा सुरू केल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले. ३. समित्या, अर्थसंकल्प व अधिकृत आकडेवारी: या विशिष्ट घटनेशी संबंधित कोणत्याही समितीची शिफारस, अर्थसंकल्पीय तरतूद किंवा आर्थिक सर्वेक्षणातील विशिष्ट आकडा या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी आवश्यक नाही. वृत्तांनुसार, ग्राहकांच्या निधीच्या संरक्षणासाठी एस्क्रो व्यवस्था लागू करण्याचा किंवा विद्यमान PPI नियमांतील काही तरतुदी मोठ्या क्लोज्ड-सिस्टम वॉलेट्सना लागू करण्याचा विचार चर्चेत होता. मात्र, मे २०२५ मधील वृत्तांनुसार हे संभाव्य नियामक पर्याय होते; त्यांना आधीच लागू झालेला अंतिम RBI आदेश समजणे चुकीचे ठरेल.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

मुख्य परीक्षाभूल म्हणजे क्लोज्ड-सिस्टम वॉलेट्स आणि RBI च्या नियमनाच्या कक्षेत येणाऱ्या PPI यांना समान समजणे. सर्व अ‍ॅप-आधारित वॉलेट्सना आपोआप समान नियामक दर्जा लागू होत नाही. तसेच, नियामकाने एखाद्या विषयाचा आढावा घेणे किंवा अनौपचारिक चर्चा सुरू करणे म्हणजे नीन नियम अधिकृतपणे लागू करणे नव्हे. हा प्रश्न वित्तीय तूट, महसुली तूट किंवा प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष करांबद्दल नसून बँकिंग नियमन आणि ग्राहकांच्या निधीच्या सुरक्षिततेबद्दल आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

लक्षात ठेवा: BluSmart → इलेक्ट्रिक टॅक्सी → EV परिसंस्थेतील डिजिटल वॉलेट्स → ग्राहक निधीचे संरक्षण → RBI चा नियामक आढावा. PPI = Prepaid Payment Instruments म्हणजे आग

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

पर्याय १: प्रवास आरक्षण सेवा हा चुकीचा पर्याय आहे. BluSmart च्या वॉलेटमधून प्रवास बुक करता येत असला, तरी RBI च्या आढाव्याचा संदर्भ व्यापक इलेक्ट्रिक वाहन सेवा परिसंस्थेशी संबंधित होता. पर्याय ३: आरोग्यसेवा क्षेत्राशी या घटनेचा थेट संबंध नव्हता. पर्याय ४: अन्न वितरण सेवा क्षेत्रही संबंधित नव्हते. मे १४, २०२५ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तांमध्ये EV चार्जिंग ऑपरेटर आणि अ‍ॅप-आधारित EV प्लॅटफॉर्मवरील वॉलेट्सच्या जोखमींचा स्पष्ट उल्लेख आहे.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy (अर्थव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतातील कृषी पिकांसाठी किमान आधारभूत किंमत (MSP) निश्चित करताना केंद्र सरकार कोणत्या आयोगाच्या शिफारशींचा विचार करते?

Economy (अर्थव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

प्राचीन भारतीय आर्थिक विचारपरंपरेतील अग्रणी विचारवंत आणि 'अर्थशास्त्र' या ग्रंथाचे परंपरेने मानले जाणारे लेखक कोण आहेत?

Economy (अर्थव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

ज्या चलनाच्या नाण्यातील धातूचे आंतरिक मूल्य त्याच्या दर्शनी मूल्यापेक्षा कमी असते, त्या चलनाला काय म्हणतात?

Economy (अर्थव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय अर्थव्यवस्थेतील द्वितीयक क्षेत्राशी संबंधित आर्थिक क्रियाकलाप कोणता आहे?

Economy (अर्थव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

इतर सर्व परिस्थिती स्थिर असताना, मागणीच्या नियमानुसार एखाद्या वस्तूच्या किमतीत वाढ झाल्यास त्या वस्तूची मागणीची राशी कशी बदलते?