MPSC Test Logo mpsctest.in
History National movement (1919 - 1939)
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारत सरकार अधिनियम 1919 मध्ये प्रांतीय सरकारची कार्ये "राखीव" आणि "सोपीव" विषयांमध्ये विभागली गेली होती. खालीलपैकी कोणते विषय "राखीव" म्हणून मानले गेले? 1. न्याय प्रशासन 2. स्थानिक स्वराज्य संस्था 3. जमीन महसूल 4. पोलीस खालील संकेतांक वापरून योग्य उत्तर निवडा:

In the Government of India Act 1919, the functions of Provincial Government were divided into "Reserved" and "Transferred" subjects. Which of the following were treated as "Reserved" subjects? 1. Administration of Justice 2. Local Self-Government 3. Land Revenue 4. Police Select the correct answer using the code given below:

पर्याय (Options):
A

1, 2 आणि 3

B

2, 3 आणि 4

C

1, 3 आणि 4

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

1, 2 आणि 4

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर 1, 3 आणि 4 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारत सरकार अधिनियम 1919 हा ब्रिटिश संसदेचा एक अधिनियम होता, ज्याने देशाच्या प्रशासनात भारतीयांचा सहभाग वाढवण्याचा प्रयत्न केला. • हा अधिनियम 1916 ते 1921 दरम्यान तत्कालीन भारतमंत्री एडविन मॉन्टेग्यू आणि भारताचे व्हाईसरॉय लॉर्ड चेम्सफोर्ड यांच्या अहवालाच्या शिफारशींवर आधारित होता. • म्हणून या अधिनियमाने मांडलेल्या घटनात्मक सुधारणांना मॉन्टेग्यू-चेम्सफोर्ड सुधारणा किंवा मॉन्टफोर्ड सुधारणा म्हणून ओळखले जाते. कायद्याची वैशिष्ट्ये: • केंद्रीय आणि प्रांतीय विषयांचे सीमांकन आणि विलगीकरण करून प्रांतांवरील केंद्रीय नियंत्रण शिथिल केले. • केंद्रीय आणि प्रांतीय कायदेमंडळांना आपापल्या विषयांच्या सूचीवर कायदे करण्याचा अधिकार देण्यात आला होता. तथापि, सरकारची रचना केंद्रीकृत आणि एकात्मक राहिली. • याने पुढे प्रांतिक विषयांचे दोन भाग केले - सोपीव आणि राखीव. • दुसरीकडे, राखीव विषय विधान परिषदेला जबाबदार न राहता गव्हर्नर आणि त्यांच्या कार्यकारी मंडळाद्वारे प्रशासित करायचे होते. • त्यात कायदा आणि सुव्यवस्था, वित्त, जमीन महसूल, सिंचन इत्यादी विषयांचा समावेश होता. म्हणून, पर्याय 3 योग्य आहे. • प्रांतीय कार्यकारिणीच्या राखीव विषयांमध्ये सर्व महत्त्वाचे विषय ठेवण्यात आले होते. • सोपीव विषय, गव्हर्नरद्वारे विधान परिषदेला जबाबदार असलेल्या मंत्र्यांच्या मदतीने प्रशासित केले जातील. • त्यात शिक्षण, आरोग्य, स्थानिक सरकार, उद्योग, कृषी, उत्पादन शुल्क इत्यादी विषयांचा समावेश होता. • प्रांतातील घटनात्मक यंत्रणा अपयशी ठरल्यास, गव्हर्नर सोपीव विषयांचे प्रशासनही स्वतःकडे घेऊ शकत असे. • या अधिनियमाने प्रांतीय सरकारच्या स्तरावर कार्यकारिणीसाठी द्विदल राज्यपद्धती (दोन व्यक्ती/पक्षांचे नियम) लागू केली. • याने देशात प्रथमच द्वि-गृही कायदेमंडळ आणि प्रत्यक्ष निवडणूक पद्धत सुरू केली. • अशा प्रकारे, भारतीय विधान परिषदेची जागा वरिष्ठ सभागृह आणि कनिष्ठ सभागृह असलेल्या द्वि-गृही विधिमंडळाने घेतली. • दोन्ही सभागृहांचे बहुसंख्य सदस्य प्रत्यक्ष निवडणुकीद्वारे निवडले जात होते. • यानुसार व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी मंडळातील सहा सदस्यांपैकी तीन सदस्य (कमांडर-इन-चीफ वगळता) भारतीय असणे आवश्यक होते. • शीख, भारतीय ख्रिश्चन, अँग्लो-इंडियन आणि युरोपियन लोकांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ प्रदान करून जातीय प्रतिनिधित्वाच्या तत्त्वाचा विस्तार केला. • मालमत्ता, कर किंवा शिक्षणाच्या आधारावर मर्यादित लोकांना मतदानाचा अधिकार देण्यात आला. • याने लंडनमध्ये भारतासाठी हाय कमिशनर (उच्चायुक्त) हे नवीन पद निर्माण केले आणि आतापर्यंत भारतमंत्री पार पाडत असलेली काही कार्ये त्यांच्याकडे हस्तांतरित केली. • यात लोकसेवा आयोगाच्या स्थापनेची तरतूद करण्यात आली. त्यानुसार, नागरी सेवकांच्या भरतीसाठी 1926 मध्ये केंद्रीय लोकसेवा आयोगाची स्थापना करण्यात आली. • याने प्रथमच प्रांतीय अर्थसंकल्प केंद्रीय अर्थसंकल्पापासून वेगळे केले आणि प्रांतीय विधानमंडळांना त्यांचे अर्थसंकल्प लागू करण्यासाठी अधिकृत केले. • हा कायदा लागू झाल्यानंतर दहा वर्षांनी त्याच्या कामकाजाची चौकशी करण्यासाठी आणि अहवाल देण्यासाठी वैधानिक आयोग नेमण्याची तरतूद यात करण्यात आली होती.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती महिला भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा नव्हत्या? 1. सरोजिनी नायडू 2. ॲनी बेझंट 3. नेली सेनगुप्ता 4. कमलादेवी चट्टोपाध्याय खालील पर्याय वापरून योग्य उत्तर निवडा.

History MPSC सराव प्रश्न

राजा राममोहन रॉय यांच्याबद्दल खालील विधाने विचारात घ्या: I. त्यांच्या मनात पौर्वात्य पारंपरिक तत्त्वज्ञान पद्धतींबद्दल नितांत प्रेम आणि आदर होता. II. आपल्या देशवासियांनी बुद्धिप्रामाण्यवादी आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन, तसेच सर्व स्त्री-पुरुषांची मानवी प्रतिष्ठा आणि सामाजिक समतेचे तत्त्व स्वीकारावे, अशी त्यांची इच्छा होती. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने अचूक आहे/आहेत?

History MPSC सराव प्रश्न

सालबाईचा तह खालीलपैकी कोणत्या वर्षी झाला?

History MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या कोणत्या अधिवेशनात "पूर्ण स्वराज" चा ठराव मंजूर करण्यात आला?

History MPSC सराव प्रश्न

पुढीलपैकी कोणत्या शासकाने जिटल म्हणून तांब्याची नाणी जारी केली होती?