योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. मुख्य मुद्दे • 11 एप्रिल 1942 रोजी, काँग्रेस कार्यकारिणीने क्रिप्स प्रस्तावांना (Cripps Proposal) नकार देणारा ठराव मंजूर केला. म्हणून, पर्याय 1 योग्य आहे. • दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान भारतीय नेत्यांशी वाटाघाटी करण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने क्रिप्स मिशन (Cripps Mission) पाठवले होते. यात घटनात्मक सुधारणा आणि युद्धानंतर भारतासाठी वसाहतींच्या दर्जाचे आश्वासन प्रस्तावित केले होते, परंतु त्याने त्वरित स्व-राज्याची ऑफर दिली नाही. • काँग्रेसने हा प्रस्ताव फेटाळून लावला कारण तो पूर्ण स्वातंत्र्य देण्यात अपयशी ठरला आणि स्व-शासनासाठीच्या भारतीय आकांक्षा पूर्ण करू शकला नाही. अतिरिक्त माहिती • क्रिप्स प्रस्ताव (1942): • क्रिप्स मिशनचे नेतृत्व सर स्टॅफोर्ड क्रिप्स यांनी केले होते, जे ब्रिटिश युद्ध मंत्रिमंडळाचे सदस्य होते आणि दुसऱ्या महायुद्धात भारतीय नेत्यांशी वाटाघाटी करण्यासाठी मार्च 1942 मध्ये त्यांना भारतात पाठवण्यात आले होते. • या मिशनचे उद्दिष्ट युद्धकाळात ब्रिटनला पाठिंबा देण्यासाठी भारतीय नेत्यांचे सहकार्य मिळवणे आणि युद्ध संपल्यानंतर भारताला स्व-शासनाचे एक रूप देणे हे होते. • या प्रस्तावात खालील मुख्य मुद्दे समाविष्ट होते: • घटनात्मक सुधारणा: याने भारतासाठी भविष्यातील संविधानाचे आश्वासन दिले, जे युद्धानंतर एका निवडून आलेल्या संस्थेद्वारे तयार केले जाईल. • वसाहतींचा दर्जा: युद्धानंतर भारताला वसाहतींचा दर्जा (कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलियाप्रमाणे) दिला जाईल, परंतु हे प्रांतीय विधानसभांच्या मंजुरीवर अवलंबून असेल. • मुसलमानांचे प्रतिनिधित्व: याने विधानमंडळात मुसलमान आणि इतर अल्पसंख्यांकांसाठी स्वतंत्र प्रतिनिधित्वाचा प्रस्ताव ठेवला आणि त्यांच्या हिताचे रक्षण करण्याचे आश्वासन दिले. • युद्धातील सहभाग: यात चालू युद्ध प्रयत्नांमध्ये भारताच्या पूर्ण सहभागाची आवश्यकता होती, परंतु पूर्ण स्व-राज्याचे त्वरित आश्वासन नव्हते. • नकाराची कारणे: • भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने 11 एप्रिल 1942 रोजी क्रिप्स प्रस्ताव अनेक कारणांमुळे फेटाळून लावला: • तत्काळ स्वातंत्र्य नाही: या प्रस्तावाने केवळ युद्धानंतर वसाहतींच्या दर्जाचे आश्वासन दिले, जे काँग्रेसला मान्य नव्हते, जी पूर्ण स्वातंत्र्याची मागणी करत होती. • संविधानावर एकतर्फी निर्णय: या प्रस्तावाने असे म्हटले होते की प्रांत नवीन भारतीय संघातून बाहेर पडू शकतात (विशेषतः बंगाल आणि पंजाब सारख्या प्रांतांचा संदर्भ देत), ज्याला मुस्लिम-बहुल प्रदेशांना स्वतंत्र सत्ता देण्याचा आणि भारताची एकता कमकुवत करण्याचा मार्ग म्हणून पाहिले गेले. • पूर्ण स्वायत्ततेचा अभाव: याने पूर्ण स्वायत्तता किंवा स्व-शासन दिले नाही आणि भारताला ब्रिटिश नियंत्रणाखाली ठेवले, जे काँग्रेसने फेटाळले. • भारतीय आकांक्षा पूर्ण करण्यात अपयश: हा प्रस्ताव पूर्ण स्वातंत्र्याची वाढती मागणी पूर्ण करण्यात अपयशी ठरला आणि युद्धानंतर केवळ घटनात्मक सुधारणा सुचवल्या, ज्याला काँग्रेसने विलंब करण्याच्या युक्त्या म्हणून पाहिले.