Geography
Indian Rivers and Water Resources
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
गोदावरी व कृष्णा नद्यांच्या तुलनेने कावेरी नदीच्या पात्रात हिवाळ्यात पाण्याचे प्रमाण वाढते, कारण
As compared to the Godavari and Krishna rivers, the course of the Kaveri river receives large volume of water during winter, because
पर्याय (Options):
A
नैऋत्य मान्सून वाऱ्यांमुळे कावेरी नदीच्या पात्रात पर्जन्यवृष्टी मोठ्या प्रमाणावर होते
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
ईशान्य मान्सून वाऱ्यांमुळे कावेरी नदीच्या पात्रात पर्जन्यवृष्टी मोठ्या प्रमाणावर होते
C
कावेरी नदीच्या पात्रात ईशान्य व नैऋत्य मान्सून वाऱ्यांपासून पर्जन्यवृष्टी होते
D
कावेरी नदीच्या उपनद्या कावेरी नदीच्या पात्रात मोठ्या प्रमाणात पाण्याचा पुरवठा करतात
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• कर्नाटकातील खोऱ्यात प्रामुख्याने S-W मॉन्सून आणि अंशतः N-E मान्सूनपासून पाऊस पडतो.
• तामिळनाडूच्या खोऱ्यात ईशान्य मान्सूनमधून चांगला प्रवाह येतो.
• त्याच्या वरच्या पाणलोट क्षेत्रात उन्हाळ्यात नैऋत्य मान्सून आणि खालच्या पाणलोट क्षेत्रात हिवाळ्यात ईशान्य मान्सूनने पाऊस पडतो.
• त्यामुळे, प्रवाहात तुलनेने कमी चढउतार असलेली ही जवळजवळ बारमाही नदी आहे आणि ती सिंचन आणि जलविद्युत निर्मितीसाठी अतिशय उपयुक्त आहे.
• शिवसमुद्रमच्या आजूबाजूला निसर्गरम्य शिवसमुद्रम धबधबा आहे, जो एकूण 100 मीटर बुडतो आणि पावसाळ्यात 300 मीटर रुंदीपर्यंत पोहोचतो.
• धबधब्यातून म्हैसूर, बेंगळुरू आणि कोलार गोल्ड फील्डला जलविद्युत पुरवठा होतो.
पूरक माहिती:
कावेरी नदी
• कावेरी नदी (कावेरी) ही ‘दक्षिण भारत की गंगा’ किंवा ‘दक्षिणेची गंगा’ म्हणून ओळखली जाते.
• कावेरी नदीचा उगम कर्नाटकातील कोडागु (कूर्ग) जिल्ह्यातील चेरंगला गावाजवळील ब्रह्मगिरी पर्वतरांगेवरील तलकावेरी येथे 1,341 मीटर उंचीवर हाेताे.
• उगमापासून बाहेर पडण्यापर्यंत नदीची एकूण लांबी 800 किमी आहे.
• हे कर्नाटक आणि तामिळनाडू राज्यांमधून 705 किमी आग्नेय दिशेने वाहते आणि मोठ्या धबधब्यांच्या मालिकेत पूर्व घाटात उतरते.
• तामिळनाडूच्या कुड्डालोरच्या दक्षिणेला बंगालच्या उपसागरात रिकामी होण्यापूर्वी ही नदी मोठ्या प्रमाणात वितरिकांमध्ये मोडते आणि एक विस्तृत डेल्टा तयार करते ज्याला “दक्षिण भारताची बाग” म्हणतात.
• कावेरी खोऱ्याचा विस्तार तामिळनाडू, कर्नाटक, केरळ आणि केंद्रशासित प्रदेश पुद्दुचेरी या राज्यांमध्ये 81 हजार चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळात होतो.