Geography
Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
योग्य जोड्या लावा : +-------------------+-------------------------------------------------+-------+------+ | यादी - I (जिल्हे) | यादी - II (लिंगगुणोत्तर प्रमाण [जनगणना-2011 ] ) | | | +-------------------+-------------------------------------------------+-------+------+ | (a) | पुणे | (i) | 939 | | (b) | रत्नागिरी | (ii) | 951 | | (c) | अहिल्यानगर | (iii) | 915 | | (d) | नागपूर | (iv) | 1122 | +-------------------+-------------------------------------------------+-------+------+
Match the pair: +----------------------+-------------------------------------+-------+------+ | List - I (Districts) | List - II (Sex Ratio [Census-2011]) | | | +----------------------+-------------------------------------+-------+------+ | (a) | Pune | (i) | 939 | | (b) | Ratnagiri | (ii) | 951 | | (c) | Ahilyanagar | (iii) | 915 | | (d) | Nagpur | (iv) | 1122 | +----------------------+-------------------------------------+-------+------+
पर्याय (Options):
A
a - i, b - ii, c - iii, d - iv
B
a - ii, b - i, c - iii, d - iv
C
a - iii, b - iv, c - i, d - ii
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
a - iii, b - iv, c - ii, d - i
E
वगळा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर 4 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• पुणे (a - iii): 2011 च्या जनगणनेनुसार, पुणे जिल्ह्याचे लिंग गुणोत्तर 1000 पुरुषांमागे 915 स्त्रिया आहे. पुणे हे महाराष्ट्रातील प्रमुख महानगरांपैकी एक आहे आणि राज्यातील इतर जिल्ह्यांच्या तुलनेत येथे लिंग गुणोत्तर कमी आहे.
• रत्नागिरी (b - iv): 2011 च्या जनगणनेनुसार, रत्नागिरी जिल्ह्याचे लिंग गुणोत्तर लक्षणीयरीत्या जास्त आहे, जे 1000 पुरुषांमागे 1122 स्त्रिया आहे. राज्यातील हे सर्वाधिक लिंग गुणोत्तरांपैकी एक आहे, जे मुख्यतः ग्रामीण आणि कृषीप्रधान लोकसंख्येमुळे आहे.
• अहिल्यानगर (c - ii): 2011 च्या जनगणनेनुसार, अहिल्यानगर (पूर्वीचे अहमदनगर) चे लिंग गुणोत्तर 1000 पुरुषांमागे 951 स्त्रिया आहे. हा जिल्हा त्याच्या ऐतिहासिक महत्त्वासाठी आणि तुलनेने संतुलित लिंग गुणोत्तरासाठी ओळखला जातो.
• नागपूर (d - i): महाराष्ट्रातील एक प्रमुख शहरी केंद्र असलेल्या नागपूरचे लिंग गुणोत्तर 2011 च्या जनगणनेनुसार 1000 पुरुषांमागे 939 स्त्रिया आहे. हे शहरीकरण झालेल्या प्रदेशांमध्ये आढळणारे कमी लिंग गुणोत्तर दर्शवते.
• योग्य जोड्या:
• (a) पुणे - (iii) 915
• (b) रत्नागिरी - (iv) 1122
• (c) अहिल्यानगर - (ii) 951
• (d) नागपूर - (i) 939
• म्हणून, योग्य पर्याय 4 आहे.
पूरक माहिती:
• लिंग गुणोत्तर:
• लिंग गुणोत्तर म्हणजे दिलेल्या लोकसंख्येत 1000 पुरुषांमागे असलेल्या स्त्रियांची संख्या.
• लिंग गुणोत्तर हा एक महत्त्वाचा लोकसंख्याशास्त्रीय निर्देशक आहे जो एखाद्या प्रदेशातील लैंगिक संतुलन किंवा असंतुलन दर्शवतो.
• भारतात, लिंग गुणोत्तर सामाजिक नियम, आर्थिक परिस्थिती, शहरीकरण आणि आरोग्य सेवा उपलब्धता यांसारख्या घटकांद्वारे प्रभावित होते.
• जनगणना 2011 डेटा:
• जनगणना 2011 हे भारतातील सर्वात नवीन आणि व्यापक लोकसंख्याशास्त्रीय सर्वेक्षण आहे, जे लोकसंख्या, साक्षरता, लिंग गुणोत्तर आणि इतर माहितीवरील सविस्तर डेटा प्रदान करते.
• जनगणना 2011 नुसार, भारताचे एकूण लिंग गुणोत्तर 1000 पुरुषांमागे 940 स्त्रिया होते.
• नमूद केलेले जिल्हे:
• पुणे: महाराष्ट्रातील एक प्रमुख शहरी आणि शैक्षणिक केंद्र, जे त्याच्या औद्योगिक आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रांसाठी ओळखले जाते.
• रत्नागिरी: हापूस आंब्यासाठी आणि कृषी अर्थव्यवस्थेसाठी प्रसिद्ध असलेला किनारपट्टीवरील जिल्हा.
• अहिल्यानगर (अहमदनगर): त्याच्या ऐतिहासिक महत्त्वासाठी आणि कृषी कार्यांसाठी ओळखला जातो.
• नागपूर: मध्य भारतातील एक महत्त्वाचे शहरी केंद्र, "ऑरेंज सिटी" म्हणून ओळखले जाते आणि एक प्रमुख व्यापार केंद्र आहे.
• महत्त्वाची निरीक्षणे:
• पुणे आणि नागपूरसारख्या शहरी भागात स्थलांतर नमुन्यांमुळे आणि सामाजिक-आर्थिक घटकांमुळे लिंग गुणोत्तर सामान्यतः कमी असते.
• रत्नागिरीसारख्या ग्रामीण जिल्ह्यांमध्ये सांस्कृतिक आणि पारंपारिक प्रथांमुळे लिंग गुणोत्तर जास्त असते.
महत्त्वाची टीप:
• लिंग गुणोत्तरावर परिणाम करणारे घटक:
• स्थलांतर: पुरुष-प्रधान स्थलांतरामुळे शहरांमधील लिंग गुणोत्तर कमी होऊ शकते.
• सामाजिक प्रथा: मुलगा प्राधान्य यांसारख्या प्रथांचा लिंग गुणोत्तरावर लक्षणीय परिणाम होऊ शकतो.
• आरोग्य सेवा उपलब्धता: सुधारित मातृ आरोग्य सेवा आणि जागरूकता लिंग गुणोत्तरावर सकारात्मक परिणाम करू शकते.
• शासकीय योजना:
• बेटी बचाओ बेटी पढाओ सारख्या कार्यक्रमांचा उद्देश भारतातील लिंग गुणोत्तर आणि लैंगिक समानता सुधारणे हा आहे.
• जागरूकता मोहिम आणि लिंग-आधारित भेदभावाविरुद्धच्या कायद्यांची कठोर अंमलबजावणी ही असमतोल दूर करण्यासाठी महत्त्वाची पावले आहेत.