Geography
Environmental pollution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतातील कणीय प्रदूषण (PM) संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: I. PM2.5 मानवी आरोग्यासाठी PM10 पेक्षा अधिक हानिकारक मानले जाते कारण ते फुफ्फुसांमध्ये खोलवर प्रवेश करू शकते आणि रक्तप्रवाहात प्रवेश करू शकते. II. भारताच्या वायू गुणवत्ता नियामक संरचनेअंतर्गत, PM2.5 साठी राष्ट्रीय परिवेशी हवा गुणवत्ता मानक (NAAQS) कायदेशीररित्या बंधनकारक आहेत आणि WHO च्या मार्गदर्शक तत्त्वांप्रमाणे आरोग्य-आधारित एक्सपोजर मर्यादांसह सर्व राज्यांमध्ये समान रीतीने लागू केले जातात. वर दिलेली कोणती विधाने बरोबर आहेत?
Consider the following statements regarding particulate matter (PM) air pollution in India: I. PM2.5 is considered more harmful to human health than PM10 because it can penetrate deep into the lungs and enter the bloodstream. II. Under India’s air quality regulatory framework, National Ambient Air Quality Standards (NAAQS) for PM2.5 are legally binding and uniformly enforced across all states with health-based exposure limits similar to WHO guidelines. Which of the statements given above is/are correct?
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
फक्त I
B
फक्त II
C
I आणि II दोन्ही
D
I आणि II दोन्ही नाही
E
वगळा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे.
In News
• भारताचे वायू प्रदूषण नियंत्रण प्रयत्न PM10 वर असमानतेने केंद्रित आहेत, तर PM2.5 - जास्त आरोग्य धोका निर्माण करत आहे - अपर्याप्तपणे नियमित आणि देखरेख ठेवले जाते.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• PM2.5 कण PM10 पेक्षा खूपच बारीक असतात आणि alveoli मध्ये खोलवर प्रवेश करू शकतात आणि रक्तप्रवाहात देखील प्रवेश करू शकतात, ज्यामुळे हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आणि श्वसन रोगांचा धोका वाढतो. म्हणून, विधान I बरोबर आहे.
• जरी भारताने PM2.5 साठी NAAQS निर्धारित केले असले तरी, अंमलबजावणी असमान आहे, देखरेख पायाभूत सुविधा मर्यादित आहे आणि मानके WHO च्या आरोग्य-आधारित मार्गदर्शक तत्त्वांसह पूर्णपणे जुळलेली नाहीत. म्हणून, विधान II चुकीचे आहे.
पूरक माहिती:
• PM10: ≤10 microns व्यासाचे कणीय पदार्थ; मोठ्या प्रमाणात वरच्या श्वसनमार्गावर परिणाम करतात.
• PM2.5: ≤2.5 microns व्यासाचे कणीय पदार्थ; स्ट्रोक, हृदयविकार, फुफ्फुसाचा कर्करोग आणि अकाली मृत्यूशी संबंधित.
• भारतातील नियामक रचना:
• हवा (प्रदूषण प्रतिबंध आणि नियंत्रण) कायदा, 1981
• राष्ट्रीय परिवेशी हवा गुणवत्ता मानक (2009)
• केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (CPCB) आणि राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळे (SPCBs)
• WHO मार्गदर्शक तत्त्वे PM2.5 साठी भारताच्या सध्याच्या मानकांपेक्षा खूपच कडक मर्यादा दर्शवतात, आरोग्य-केंद्रित वायू गुणवत्ता नियमांची आवश्यकता यावर जोर देतात.