Economy
Initiatives by Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
पंचवार्षिक योजना आणि निर्धारित विकास लक्ष्ये यांच्या जोड्या जुळवा: +--------------------+------------------------+-------+-----+ | (पंचवार्षिक योजना) | (निर्धारित लक्ष्य) | | | +--------------------+------------------------+-------+-----+ | (a) | पाचवी योजना (1974-79) | (i) | 4.4 | | (b) | सहावी योजना (1980-85) | (ii) | 5.2 | | (c) | नऊवी योजना (1997-2002) | (iii) | 6.5 | | (d) | बारावी योजना (2012-17) | (iv) | 8.0 | +--------------------+------------------------+-------+-----+
Match the pairs of Five year plan and set Growth Targets: +------------------+------------------------+-------+-----+ | (Five Year Plan) | (Set Target) | | | +------------------+------------------------+-------+-----+ | (a) | Fifth Plan (1974-79) | (i) | 4.4 | | (b) | Sixth Plan (1980-85) | (ii) | 5.2 | | (c) | Ninth Plan (1997-2002) | (iii) | 6.5 | | (d) | Twelfth Plan (2012-17) | (iv) | 8.0 | +------------------+------------------------+-------+-----+
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
a - i, b - ii, c - iii, d - iv
B
a - ii, b - iii, c - iv, d - i
C
a - iii, b - iv, c - i, d - ii
D
a - i, b - iv, c - iii, d - ii
E
वगळा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर 1 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• पाचव्या पंचवार्षिक योजनेचा (1974-79) निर्धारित विकास दर 4.4% होता. या योजनेने गरिबी निर्मूलन आणि स्वावलंबन प्राप्त करण्यावर लक्ष केंद्रित केले होते. अन्न, निवारा आणि रोजगार यांसारख्या मूलभूत गरजा पूर्ण करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल होते.
• सहाव्या पंचवार्षिक योजनेने (1980-85) 5.2% विकास दराचे लक्ष्य ठेवले होते. या योजनेने गरिबी निर्मूलन, तांत्रिक स्वावलंबन आणि उद्योगांच्या आधुनिकीकरणावर भर दिला होता.
• नऊव्या पंचवार्षिक योजनेचे (1997-2002) विकास लक्ष्य 6.5% होते. या योजनेचे उद्दिष्ट सामाजिक न्याय आणि समता, मानवी संसाधन विकास आणि विकासामध्ये महिला आणि उपेक्षित गटांचा समावेश करणे हे होते.
• बाराव्या पंचवार्षिक योजनेने (2012-17) 8.0% चे उच्च लक्ष्य ठेवले होते. प्राथमिक लक्ष शाश्वत आणि सर्वसमावेशक वाढीवर होते, ज्यामध्ये शिक्षण, आरोग्य आणि कौशल्य विकासावर भर देण्यात आला होता.
• योग्य जोड्या खालीलप्रमाणे आहेत:
• (a) पाचवी योजना (1974-79) → (i) 4.4
• (b) सहावी योजना (1980-85) → (ii) 5.2
• (c) नऊवी योजना (1997-2002) → (iii) 6.5
• (d) बारावी योजना (2012-17) → (iv) 8.0
पूरक माहिती:
• भारतातील पंचवार्षिक योजना:
• स्वातंत्र्योत्तर काळात भारताने सोव्हिएत युनियनपासून प्रेरित होऊन नियोजित विकास मॉडेल स्वीकारले. आर्थिक आणि सामाजिक आव्हानांना पद्धतशीरपणे सामोरे जाणे हे या योजनांचे उद्दिष्ट होते.
• पहिल्या पंचवार्षिक योजनेने (1951-56) कृषी विकासावर भर दिला आणि ती आपली उद्दिष्टे साध्य करण्यात यशस्वी ठरली.
• पाचवी पंचवार्षिक योजना (1974-79):
• लक्ष्य क्षेत्रे: गरिबी निर्मूलन आणि स्वावलंबन.
• धोरण: शेतीमध्ये मोठी गुंतवणूक आणि 'किमान गरज कार्यक्रम' (Minimum Needs Programme) सारख्या रोजगार निर्मिती योजना.
• सहावी पंचवार्षिक योजना (1980-85):
• लक्ष्य क्षेत्रे: गरिबी कमी करणे, आधुनिकीकरण आणि तंत्रज्ञानातील स्वावलंबन.
• प्रभाव: औद्योगिक उत्पादनात वाढ आणि पायाभूत सुविधांचा विकास.
• नऊवी पंचवार्षिक योजना (1997-2002):
• लक्ष्य क्षेत्रे: सामाजिक समता, मानवी विकास आणि उपेक्षित गटांचे सक्षमीकरण.
• धोरण: सहभागी नियोजन आणि सामाजिक क्षेत्रातील गुंतवणुकीवर भर.
• बारावी पंचवार्षिक योजना (2012-17):
• लक्ष्य क्षेत्रे: शाश्वत आणि सर्वसमावेशक विकास, शिक्षण आणि आरोग्य.
• निकाल: मानवी विकास निर्देशांक (HDI) सुधारणे आणि गरिबी कमी करणे हे उद्दिष्ट होते.
महत्त्वाची टीप:
• नियोजन आयोग:
• 1950 मध्ये स्थापित, ही भारतातील पंचवार्षिक योजना तयार करण्यासाठीची प्रमुख संस्था होती.
• 2015 मध्ये नियोजन आयोगाची जागा नीती आयोगाने (NITI Aayog) घेतली.
• राष्ट्रीय विकास परिषद (NDC):
• NDC अंमलबजावणीपूर्वी पंचवार्षिक योजनांना मंजुरी देत असे.
• यामध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारचे प्रतिनिधी असत.
• काळाप्रमाणे बदलेले लक्ष:
• सुरुवातीच्या योजना (1951-80 चा दशक): शेती आणि औद्योगिकीकरणावर लक्ष केंद्रित केले.
• नंतरच्या योजना (1990 नंतर): उदारीकरण, खाजगीकरण आणि जागतिकीकरणावर लक्ष केंद्रित केले.