सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
• रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया इतर बँकांकडून ज्या दराने कर्ज घेते त्याला रिव्हर्स रेपो दर म्हणतात.
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी:
• रिव्हर्स रेपो दर:
• हा दर आहे, ज्यावर बँका आरबीआयकडे अल्पकालीन अतिरिक्त तरलता ठेवतात.
• सध्याचा रिव्हर्स रेपो दर 3.35% आहे
📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती):
• बँक दर :
• त्याला रीडिस्काउंट दर असेही म्हणतात.
• हा दर आहे, ज्यावर RBI व्यापारी बँकांना वित्तपुरवठा करते.
• रोख राखीव प्रमाण (CRR) :
• RBI (सुधारणा) विधेयक, 2006, RBI ला CRR-रोख विहित करण्याचा अधिकार देते जे बँका कोणत्याही फ्लोअर रेट किंवा कमाल दराशिवाय RBI कडे जमा करतात.
• सध्याचा CRR दर 4.5% आहे.
• वैधानिक तरलता प्रमाण (SLR):
• हे तरल मालमत्तेचे प्रमाण आहे, जे सर्व व्यावसायिक बँकांना रोख, सोने आणि बोजा नसलेल्या मंजूर सिक्युरिटीजच्या रूपात त्यांच्या एकूण मागणी आणि वेळ ठेव दायित्वांच्या 40% पेक्षा जास्त नसावे (श्रेणी 25-40% आहे).
• सध्याचा SLR 18.00% आहे.
• रेपो दर:
• हा दर आहे, ज्यावर RBI रोख्यांवर बँकेला अल्पकालीन पैसे देते.
• ओपन मार्केट ऑपरेशन्स (OMOs):
• OMO अंतर्गत, RBI जी-सिक्युरिटीज बाजारात विकते.
💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick):
• स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'रिव्हर्स रेपो दर'. अर्थव्यवस्थेत Money and Bankingचा थेट संबंध 'रिव्हर्स रेपो दर' या निकषाशी येतो.
🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map):
• संकल्पना नकाशा: Money and Banking ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'रिव्हर्स रेपो दर' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध.
⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap):
• परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('रेपो दर') आणि पर्याय 3 ('रिव्हर्स रेपो दर') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):
• 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('तरलता दर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रिव्हर्स रेपो दर' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('विनिमय दर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रिव्हर्स रेपो दर' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('रेपो दर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रिव्हर्स रेपो दर' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('रिव्हर्स रेपो दर') निश्चित होते.
• The rate at which the Reserve Bank of India takes loans from other banks is called the reverse repo rate.
📌 Detailed Analysis & Key Provisions:
• Reverse Repo Rate:
• It is the rate, at which banks park short-term excess liquidity with the RBI.
• The current reverse repo rate is 3.35%
📚 Related Exam Facts & Comparative Overview:
• Bank Rate:
• It is also called the rediscount rate.
• It is the rate, at which the RBI gives finance to commercial banks.
• Cash Reserve Ratio (CRR):
• The RBI (Amendment) Bill, 2006, empowers RBI to prescribe CRR–Cash that banks deposit with the RBI without any floor rate or ceiling rate.
• The current CRR rate is 4.5%.
• Statutory Liquidity Ratio (SLR):
• It is the ratio of liquid assets, which all commercial banks have to keep in the form of cash, gold, and unencumbered approved securities equal to not more than 40% of their total demand and time deposit liabilities (ranges is 25‑40%).
• The current SLR is 18.00%.
• Repo Rate:
• It is the rate, at which RBI lends short-term money to the bank against securities.
• Open Market Operations (OMOs):
• Under OMOs, the RBI sells G-securities in the market.
💡 Memory Booster / Shortcut Trick:
• Concept Booster: Core Economic Rule — 'reverse repo rate'. Link Money and Banking with 'reverse repo rate'.
🗺️ Memory Map / Concept Flow:
• Concept Flow: Money and Banking ➔ Core Anchor ➔ 'reverse repo rate' ➔ Commission-Standard Exam Association.
⚠️ Exam Trap:
• Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('repo rate') with Option 3 ('reverse repo rate'). Distinguish the exact context before marking.
🎯 Option Elimination:
• 🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('liquidity rate'): Incorrect. As per official verified records, 'reverse repo rate' is the valid fact.
• Option 2 ('exchange rate'): Incorrect. As per official verified records, 'reverse repo rate' is the valid fact.
• Option 4 ('repo rate'): Incorrect. As per official verified records, 'reverse repo rate' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('reverse repo rate').
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('रेपो दर') आणि पर्याय 3 ('रिव्हर्स रेपो दर') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('repo rate') with Option 3 ('reverse repo rate'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'रिव्हर्स रेपो दर'. अर्थव्यवस्थेत Money and Bankingचा थेट संबंध 'रिव्हर्स रेपो दर' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — 'reverse repo rate'. Link Money and Banking with 'reverse repo rate'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('तरलता दर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रिव्हर्स रेपो दर' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('विनिमय दर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रिव्हर्स रेपो दर' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('रेपो दर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रिव्हर्स रेपो दर' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('रिव्हर्स रेपो दर') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('liquidity rate'): Incorrect. As per official verified records, 'reverse repo rate' is the valid fact.
• Option 2 ('exchange rate'): Incorrect. As per official verified records, 'reverse repo rate' is the valid fact.
• Option 4 ('repo rate'): Incorrect. As per official verified records, 'reverse repo rate' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('reverse repo rate').
