सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
• बातम्यांमध्ये
• १ ऑगस्ट २०२५ रोजी, महाराष्ट्र सरकारने जाहीर केले की दरवर्षी ३१ ऑगस्ट हा दिवस अधिकृतपणे "भटके विमुक्त दिवस" म्हणून साजरा केला जाईल. हा कायदा १८७१ च्या गुन्हेगार जमाती कायदा रद्द करण्याच्या वर्धापन दिनानिमित्त साजरा केला जातो - ज्याने सुमारे १९३ भटक्या आणि विमुक्त जमातींना "गुन्हेगार" म्हणून घोषित केले होते आणि ३१ ऑगस्ट १९५२ रोजी तो रद्द होईपर्यंत त्यांना पद्धतशीर भेदभाव सहन करावा लागला.
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी:
• हे काय आहे?
• १८७१ च्या गुन्हेगार जमाती कायद्यामुळे प्रभावित झालेल्या भटक्या आणि विमुक्त समुदायांचा सन्मान करण्यासाठी वार्षिक उत्सव.
• ऐतिहासिक संदर्भ:
• या कायद्याने १९३ समुदायांना आनुवंशिकतेवर आधारित "गुन्हेगार" म्हणून ओळखले, निर्बंध लागू करणे, पाळत ठेवणे आणि सामाजिक बहिष्कार टाकणे.
• ३१ ऑगस्ट १९५२ रोजी ते रद्द करण्यात आले, ज्यामुळे या समुदायांसाठी एका नवीन युगाची सुरुवात झाली.
• पाळण्याचा उद्देश :
• ऐतिहासिक अन्यायाची औपचारिक ओळख पटवणे आणि प्रभावित समुदायांच्या संघर्षाचे आणि लवचिकतेचे स्मरण करणे.
• त्यांच्या सांस्कृतिक वारशाबद्दल आणि महाराष्ट्राच्या विकासातील योगदानाबद्दल जागरूकता वाढवणे.
📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती):
• मराठी भाषा दिन (मराठी भाषा दिन) - २७ फेब्रुवारी
• आदिवासी दिवस :- ९ ऑगस्ट
💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick):
• स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'भटके विमुक्त दिवस'. Days and Eventsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map):
• संकल्पना नकाशा: Days and Events ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'भटके विमुक्त दिवस' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध.
⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap):
• परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('मराठी भाषा दिन') आणि पर्याय 1 ('भटके विमुक्त दिवस') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):
• 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('मराठी भाषा दिन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भटके विमुक्त दिवस' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('आदिवासी दिन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भटके विमुक्त दिवस' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('महाराष्ट्र दिन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भटके विमुक्त दिवस' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('भटके विमुक्त दिवस') निश्चित होते.
• In News
• On August 1, 2025, the Maharashtra government announced that August 31 will be officially observed as “Bhatke Vimukt Diwas” each year. This commemorates the anniversary of the repeal of the Criminal Tribes Act, 1871—which had branded approximately 193 nomadic and denotified tribes as "criminal" and subjected them to systemic discrimination until it was repealed on August 31, 1952.
📌 Detailed Analysis & Key Provisions:
• What is it?
• An annual observance to honour nomadic and denotified communities impacted by the Criminal Tribes Act of 1871.
• Historical Context:
• The Act identified 193 communities as "criminal" based on heredity, enforcing restrictions, surveillance, and social ostracization.
• It was repealed on 31 August 1952, marking the beginning of a new era for these communities.
• Purpose of Observance:
• To formally recognize the historical injustice and commemorate the struggle and resilience of affected communities.
• To promote awareness about their cultural heritage and contributions to Maharashtra’s development.
📚 Related Exam Facts & Comparative Overview:
• Marathi Bhasha Din (Marathi Language Day) - 27th February
• Adivasi Divas :- 9th August
💡 Memory Booster / Shortcut Trick:
• Key Fact Anchor: Focus on 'Bhatke Vimukt Diwas' as the core identifier for Days and Events.
🗺️ Memory Map / Concept Flow:
• Concept Flow: Days and Events ➔ Core Anchor ➔ 'Bhatke Vimukt Diwas' ➔ Commission-Standard Exam Association.
⚠️ Exam Trap:
• Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('Marathi Bhasha Din') with Option 1 ('Bhatke Vimukt Diwas'). Distinguish the exact context before marking.
🎯 Option Elimination:
• 🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('Marathi Bhasha Din'): Incorrect. As per official verified records, 'Bhatke Vimukt Diwas' is the valid fact.
• Option 3 ('Adivasi Day'): Incorrect. As per official verified records, 'Bhatke Vimukt Diwas' is the valid fact.
• Option 4 ('Maharashtra Day'): Incorrect. As per official verified records, 'Bhatke Vimukt Diwas' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('Bhatke Vimukt Diwas').
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('मराठी भाषा दिन') आणि पर्याय 1 ('भटके विमुक्त दिवस') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('Marathi Bhasha Din') with Option 1 ('Bhatke Vimukt Diwas'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'भटके विमुक्त दिवस'. Days and Eventsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
Key Fact Anchor: Focus on 'Bhatke Vimukt Diwas' as the core identifier for Days and Events.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('मराठी भाषा दिन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भटके विमुक्त दिवस' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('आदिवासी दिन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भटके विमुक्त दिवस' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('महाराष्ट्र दिन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भटके विमुक्त दिवस' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('भटके विमुक्त दिवस') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('Marathi Bhasha Din'): Incorrect. As per official verified records, 'Bhatke Vimukt Diwas' is the valid fact.
• Option 3 ('Adivasi Day'): Incorrect. As per official verified records, 'Bhatke Vimukt Diwas' is the valid fact.
• Option 4 ('Maharashtra Day'): Incorrect. As per official verified records, 'Bhatke Vimukt Diwas' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('Bhatke Vimukt Diwas').
