सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
१. मूलभूत वैज्ञानिक संकल्पना: ATP (Adenosine Triphosphate) म्हणजे ॲडेनोसिन ट्रायफॉस्फेट. हा पेशींमधील ऊर्जा हस्तांतरणासाठी महत्त्वाचा रेणू असून त्याला पेशींचे 'ऊर्जा चलन' (Energy Currency) असे म्हणतात. २. रचना व कार्यपद्धती: ATP रेणूमध्ये ॲडेनाइन हा नायट्रोजनयुक्त बेस, रायबोज ही पंचकार्बनी शर्करा आणि तीन फॉस्फेट गट असतात. ॲडेनाइन व रायबोज मिळून ॲडेनोसिन तयार होते. ATP च्या जलअपघटनाची अभिक्रिया पुढीलप्रमाणे आहे: ATP + H₂O → ADP + Pi + ऊर्जा. येथे ADP म्हणजे ॲडेनोसिन डायफॉस्फेट आणि Pi म्हणजे अजैविक फॉस्फेट. मानक जैवरासायनिक परिस्थितीत या अभिक्रियेतील मुक्त ऊर्जा बदल साधारण −30.5 kJ/mol असतो; प्रत्यक्ष पेशींमध्ये तो परिस्थितीनुसार बदलतो. ३. उपयोजन व वैज्ञानिक तथ्य: ATP स्नायूंचे आकुंचन, सक्रिय वाहतूक, जैवरेणूंचे संश्लेषण आणि इतर पेशीय क्रियांना ऊर्जा पुरवते. युकॅरियोटिक पेशींमध्ये ऑक्सिडेटिव्ह फॉस्फरायलेशनद्वारे बहुतांश ATP तंतुकणिकांमध्ये तयार होते. पेशीय श्वसन आणि ATP निर्मिती यांचा संबंध NCERT जीवशास्त्रातील पेशीय श्वसनाच्या संकल्पनेशी संबंधित आहे.
1. Fundamental scientific principle: ATP stands for Adenosine Triphosphate. It is a key molecule involved in transferring usable energy within cells and is commonly called the energy currency of the cell. 2. Structure and mechanism: ATP consists of the nitrogenous base adenine, the pentose sugar ribose, and three phosphate groups. Adenine combined with ribose forms adenosine. ATP hydrolysis can be represented as ATP + H₂O → ADP + Pi + energy, where ADP is adenosine diphosphate and Pi is inorganic phosphate. Under standard biochemical conditions, the free-energy change is approximately −30.5 kJ/mol; the actual value in cells varies with cellular conditions. 3. Applications and scientific facts: ATP supplies energy for muscle contraction, active transport, biosynthesis, and other cellular processes. In eukaryotic cells, oxidative phosphorylation in mitochondria produces most of the ATP under aerobic conditions. These concepts are associated with the NCERT biology topic of cellular respiration.
ॲडेनाइन आणि ॲडेनोसिन यांतील फरक लक्षात ठेवा. ॲडेनाइन हा नायट्रोजनयुक्त बेस आहे, तर ॲडेनोसिन हे ॲडेनाइन आणि रायबोज यांपासून बनलेले न्यूक्लिओसाइड आहे. तसेच ATP, ADP आणि AMP यांमध्ये अनुक्रमे तीन, दोन आणि एक फॉस्फेट गट असतात. ATP च्या नावातील 'ट्राय' म्हणजे तीन.
Do not confuse adenine with adenosine. Adenine is a nitrogenous base, whereas adenosine is a nucleoside made of adenine and ribose. Also distinguish ATP, ADP, and AMP by their phosphate-group counts: three, two, and one, respectively. The prefix 'tri' means three.
ATP = A + T + P: Adenosine + Tri + Phosphate. 'Tri' म्हणजे तीन, म्हणून ATP मध्ये तीन फॉस्फेट गट असतात. लक्षात ठेवा: ATP = 3, ADP = 2, AMP = 1 फॉस्फेट गट.
ATP = Adenosine + Tri + Phosphate. 'Tri' means three, so ATP contains three phosphate groups. Remember the sequence: ATP = 3, ADP = 2, AMP = 1 phosphate group.
पर्याय २: ॲडेनाइन थायमीन फॉस्फेट हे ATP चे पूर्ण रूप नाही. ॲडेनाइन हा नायट्रोजनयुक्त बेस असून थायमीन हा DNA मधील नायट्रोजनयुक्त बेस आहे; थायमीन हा ATP च्या नावाचा भाग नाही. पर्याय ३: ॲडेनोसिन टेट्राफॉस्फेट चुकीचे आहे, कारण ATP मध्ये तीन फॉस्फेट गट असतात, चार नाहीत. पर्याय ४: ॲडेनाइन ट्रायफॉस्फेट चुकीचे आहे, कारण ॲडेनाइनला रायबोज जोडल्यावर ॲडेनोसिन तयार होते; ATP च्या नावात ॲडेनाइनऐवजी ॲडेनोसिन हा शब्द वापरला जातो.
Option 2: Adenine thymine phosphate is incorrect. Adenine is a nitrogenous base, while thymine is a nitrogenous base found in DNA; this combination is not the full form of ATP. Option 3: Adenosine tetraphosphate is incorrect because ATP contains three phosphate groups, not four. Option 4: Adenine triphosphate is incorrect because ATP contains adenosine, which consists of adenine attached to ribose, rather than adenine alone.
