दिलेली विधाने वाचा आणि सर्वात योग्य पर्याय निवडा. विधाने: A: यीस्ट पेशीपासून छोटे कंदासारखे प्रक्षेपण म्हणजे 'कळी'. B: यीस्टच्या 'मुकुलायन' प्रक्रियेत कळ्यांच्या साखळीची निर्मिती होते.

पर्याय (Options):

विधान A आणि विधान B दोन्ही अयोग्य आहेत

विधान A आणि विधान B दोन्ही योग्य आहेत

अचूक उत्तर (Official Answer)

विधान B बरोबर आहे आणि विधान A अयोग्य आहे

विधान A बरोबर आहे आणि विधान B अयोग्य आहे

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)

योग्य उत्तर विधान A आणि विधान B दोन्ही योग्य आहेत हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • यीस्ट हा कवक साम्राज्याशी संबंधित एक एकपेशीय जीव आहे, जो मुकुलायन नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या प्रक्रियेद्वारे अलैंगिक प्रजनन करतो. • या प्रक्रियेत, जनक पेशीच्या शरीरावर एक लहान कंदासारखे प्रक्षेपण किंवा वाढ दिसते, ज्याला वैज्ञानिकदृष्ट्या 'कळी' असे म्हणतात. म्हणून, विधान A योग्य आहे. • प्रक्रिया पुढे सरकल्यास, जनक यीस्ट पेशीचे केंद्रक विभाजित होते आणि एक दुय्यम केंद्रक विकसित होणाऱ्या कळीमध्ये स्थलांतरित होते. • अनुकूल परिस्थितीत आणि जलद वाढीमुळे, कळी लगेच जनक पेशीपासून वेगळी होत नाही; त्याऐवजी, ती स्वतःची कळी तयार करण्यास सुरुवात करते, ज्यामुळे कळ्यांची साखळी तयार होते. म्हणून, विधान B योग्य आहे. • शेवटी, या कळ्या जनक पेशीपासून वेगळ्या होतात आणि नवीन, स्वतंत्र यीस्ट पेशींमध्ये परिपक्व होतात, ज्यामुळे कमी वेळेत जलद लोकसंख्या वाढ होते. पूरक माहिती: • यीस्टची वैशिष्ट्ये: • यीस्ट, जसे की सॅक्रोमायसेस सेरेव्हिसी, किण्वन करण्याची क्षमता असल्यामुळे बेकरी आणि ब्रुअरी उद्योगात मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते. • ते साखरेचे अल्कोहोल आणि कार्बन डायऑक्साइडमध्ये रूपांतर करते, हे ब्रेड फुगण्यामागे आणि इथेनॉल उत्पादनामागचे सत्य आहे. • अलैंगिक प्रजननाचे प्रकार: • द्विविभाजन: अमीबा सारख्या सजीवांमध्ये दिसून येते, जिथे एकच पेशी दोन समान दुय्यम पेशींमध्ये विभाजित होते. • खंडीकरण: स्पायरोगायरा (एक शैवाल) मध्ये दिसून येते, जिथे शरीर लहान तुकड्यांमध्ये तुटते आणि प्रत्येक तुकडा नवीन व्यक्तीमध्ये वाढतो. • बीजाणू निर्मिती: ऱ्हायझोपस (ब्रेड मोल्ड) सारख्या कवकांमध्ये सामान्य आहे, जिथे बीजाणू हवेत सोडले जातात आणि आर्द्रता आणि तापमानाची अनुकूल स्थिती असताना अंकुरित होतात. • कायिक प्रजनन: • हा वनस्पतींमध्ये अलैंगिक प्रजननाचा एक प्रकार आहे जिथे नवीन वनस्पती मुळे, खोडे, पाने आणि कळ्यांमधून तयार होतात (उदा. बटाट्याचे कंद, ब्रायोफिलमची पाने). महत्त्वाची टीप: • यीस्टमधील मुकुलायन प्रक्रिया वेगळी आहे कारण पेशीद्रव्याचे विभाजन असमान असते, ज्यामुळे लहान कळी आणि मोठी जनक पेशी तयार होते, द्विविभाजनाच्या विपरीत जिथे विभाजन साधारणपणे समान असते. • कळ्यांची साखळी तयार होणे हे यीस्टचे वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य आहे जेव्हा पोषक द्रव्ये, विशेषतः ग्लुकोज, भरपूर प्रमाणात असतात. • 2024 मध्ये, यीस्ट त्याच्या साध्या एकपेशीय रचना आणि दृश्यकेंद्रकी स्वरूपामुळे पेशी चक्र आणि आनुवंशिकी अभ्यासासाठी जैविक संशोधनात एक प्रमुख नमुना जीव म्हणून कायम आहे.

The correct answer is Both Statement A and Statement B are correct. Explanation & Key Takeaways: • Yeast is a unicellular organism belonging to the Kingdom Fungi that reproduces asexually through a process known as budding. • In this process, a small bulb-like projection or outgrowth appears on the parent cell body, which is scientifically termed a bud. Hence, statement A is correct. • As the process progresses, the nucleus of the parent yeast cell divides, and one of the daughter nuclei migrates into the developing bud. • Under favorable conditions and rapid growth, the bud may not immediately detach from the parent cell; instead, it starts producing its own bud, leading to the formation of a chain of buds. Hence, statement B is correct. • Eventually, these buds detach from the parent cell and mature into new, independent yeast cells, allowing for rapid population growth in a short time. Related Concepts: • Characteristics of Yeast: • Yeast, such as Saccharomyces cerevisiae, is widely used in the bakery and brewery industries due to its ability to perform fermentation. • It converts sugar into alcohol and carbon dioxide, which is the fact behind bread rising and the production of ethanol. • Types of Asexual Reproduction: • Binary Fission: Observed in organisms like Amoeba, where a single cell divides into two equal daughter cells. • Fragmentation: Seen in Spirogyra (an alga), where the body breaks into smaller pieces, and each piece grows into a new individual. • Spore Formation: Common in fungi like Rhizopus (bread mould), where spores are released into the air and germinate under favorable conditions of moisture and temperature. • Vegetative Propagation: • This is a form of asexual reproduction in plants where new plants are produced from roots, stems, leaves, and buds (e.g., Potato tubers, Bryophyllum leaves). Important Notes: • The budding process in Yeast is distinct because the division of cytoplasm is unequal, resulting in a smaller bud and a larger parent cell, unlike binary fission where the division is roughly equal. • The formation of a chain of buds is a characteristic feature of yeast when nutrients are abundant, specifically glucose. • In 2024, yeast remains a primary model organism in biological research for studying cell cycle and genetics due to its simple unicellular structure and eukaryotic nature.

Read the given statements as select the most appropriate option. Statements: A: Small bulb like projection from yeast cell is bud. B: Chain of bud formation is found in the budding process of yeast.

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):