science
Acids, Bases and Salts
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
जेव्हा विरळ हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl) हे सोडिअम हायड्रोजन कार्बोनेट (NaHCO_(3)) सोबत अभिक्रिया करते, तेव्हा सोडिअम क्लोराईड (NaCl) आणि पाणी (H₂O) सोबत कोणता उत्पादित पदार्थ तयार होतो?
When dilute Hydrochloric acid (HCl) reacts with Sodium Hydrogen Carbonte (NaHCO_(3)), which is the product formed along with Sodium chloride(NaCl) and Water(H₂O)?
पर्याय (Options):
A
अमोनिअम क्लोराईड (NH4Cl)
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
कार्बन डायऑक्साईड (CO₂)
C
हायड्रोजन वायू (H₂)
D
क्लोरोफॉर्म (CHCl3)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर कार्बन डायऑक्साईड (CO2) आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• जेव्हा विरळ हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl) हे सोडिअम हायड्रोजन कार्बोनेट (NaHCO_(3)) सोबत अभिक्रिया करते, तेव्हा त्यांच्यात रासायनिक अभिक्रिया घडून येते ज्यामध्ये आम्ल बायकार्बोनेटचे अपघटन करते.
• सर्वसाधारण रासायनिक नियम असा आहे की, आम्ल आणि धातूचा हायड्रोजन कार्बोनेट यांच्यातील अभिक्रियेतून नेहमी क्षार, पाणी आणि कार्बन डायऑक्साईड वायू तयार होतो.
• या अभिक्रियेचे संतुलित रासायनिक समीकरण खालीलप्रमाणे आहे: HCl (aq) + NaHCO_(3) (s) → NaCl (aq) + H_(2)O (l) + CO_(2) (g).
• या विशिष्ट प्रक्रियेमध्ये, द्रावणात तयार होणारा क्षार म्हणजे सोडिअम क्लोराईड (NaCl) हा असतो आणि उत्सर्जित होणारा वायू कार्बन डायऑक्साईड (CO_(2)) असतो, ज्यामुळे तीव्र बुडबुडे (brisk effervescence) येतात.
पूरक माहिती:
• कार्बन डायऑक्साईड (CO_(2)):
• हा एक रंगहीन, गंधहीन वायू आहे जो हवेपेक्षा जड असतो.
• हा वायू चुन्याच्या पाण्यातून [Ca(OH)_(2)] प्रवाहित करून त्याची चाचणी घेतली जाऊ शकते; अविद्राव्य कॅल्शिअम कार्बोनेट (CaCO_(3)) तयार झाल्यामुळे चुन्याचे पाणी दुधाळ बनते.
• याचा वापर प्रामुख्याने अग्निशामक उपकरणांमध्ये आणि शीतपेयांच्या कार्बोनेशनमध्ये केला जातो.
• सोडिअम हायड्रोजन कार्बोनेट (NaHCO_(3)):
• सामान्यतः याला बेकिंग सोडा (खाण्याचा सोडा) म्हणून ओळखले जाते, हा एक सौम्य आम्लारी (base) म्हणून कार्य करतो.
• हा पोटातील अतिरिक्त आम्लता उदासीन करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अँटासिड्स (आम्लनाशक) मधील एक मुख्य घटक आहे.
• चुकीच्या पर्यायांचे विश्लेषण:
• अमोनिअम क्लोराईड (NH_(4)Cl): हा एक पांढरा स्फटिकासारखा क्षार आहे जो सामान्यतः अमोनिया (NH_(3)) आणि हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl) यांच्या अभिक्रियेने तयार होतो.
• हायड्रोजन वायू (H_(2)): जेव्हा कार्बोनेटऐवजी विरळ आम्ल जस्त (Zinc) किंवा लोखंड (Iron) सारख्या क्रियाशील धातूंशी अभिक्रिया करतात, तेव्हा हा वायू मुक्त होतो.
• क्लोरोफॉर्म (CHCl_(3)): हा एक सेंद्रिय संयुग आहे ज्याचा इतिहासामध्ये भूल देणारे औषध (anesthetic) म्हणून वापर केला जात असे; साध्या अकार्बनी आम्ल-आम्लारी अभिक्रियेमध्ये याची निर्मिती होत नाही.