Logical Reasoning (बुद्धिमत्ता)
Syllogism: Statements and Conclusions
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालील तीन विधाने आणि त्यांवर आधारित दोन निष्कर्ष दिले आहेत. विधाने सत्य मानून, त्यांमधून निष्कर्ष I आणि II यांपैकी कोणता निष्कर्ष तार्किकदृष्ट्या अनुसरतो, ते ठरवा. विधाने: १. काही नद्या झोपड्या आहेत. २. सर्व ओढे गवत आहेत. ३. काही गवत नद्या आहेत. निष्कर्ष: I. सर्व गवत ओढे आहेत. II. काही गवत झोपड्या आहेत.
Three statements are followed by conclusions numbered I, II. You have to consider these statements to be true, even if they seem to be at variance with commonly known facts. Decide which of the given conclusions logically follow/s from the given statement. Statements : Some rivers are huts. All streams are grass. Some grass are rivers. Conclusion (I) : All grass are streams. Conclusion (II) : Some grass are huts.
पर्याय (Options):
A
केवळ निष्कर्ष I अनुसरतो.
B
निष्कर्ष I आणि II दोन्ही अनुसरतात.
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
निष्कर्ष I आणि II यांपैकी एकही अनुसरत नाही.
D
केवळ निष्कर्ष II अनुसरतो.
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
१. तार्किक नियम: 'सर्व A हे B आहेत' या विधानावरून 'सर्व B हे A आहेत' असा निष्कर्ष काढता येत नाही. तसेच, दोन वेगवेगळ्या 'काही' विधानांमध्ये समान घटक असतीलच असे नाही. २. पायरी-दर-पायरी विश्लेषण: विधान १ नुसार काही नद्या झोपड्या आहेत. विधान २ नुसार सर्व ओढे गवत आहेत, म्हणजे ओढ्यांचा समूह गवताच्या समूहात समाविष्ट आहे. विधान ३ नुसार काही गवत नद्या आहेत. निष्कर्ष I मध्ये सर्व गवत ओढे असल्याचा दावा केला आहे; मात्र विधान २ मध्ये केवळ सर्व ओढे गवत आहेत असे सांगितले आहे. त्यामुळे निष्कर्ष I निश्चितपणे अनुसरत नाही. निष्कर्ष II मध्ये काही गवत झोपड्या असल्याचा दावा आहे. विधान १ मधील नदी आणि झोपडी यांचा संबंध आणि विधान ३ मधील गवत आणि नदी यांचा संबंध यांवरून संबंधित नद्या समान आहेत असे निश्चित होत नाही. म्हणून काही गवत झोपड्या आहेत हे सिद्ध होत नाही. ३. अंतिम निष्कर्ष: निष्कर्ष I आणि निष्कर्ष II यांपैकी एकही दिलेल्या विधानांवरून निश्चितपणे अनुसरत नाही. योग्य उत्तर पर्याय ३ आहे.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
पर्याय १ चुकीचा आहे, कारण सर्व ओढे गवत आहेत यावरून सर्व गवत ओढे आहेत असे सिद्ध होत नाही. पर्याय २ चुकीचा आहे, कारण दोन्ही निष्कर्ष निश्चितपणे सिद्ध होत नाहीत. पर्याय ४ चुकीचा आहे, कारण काही गवत झोपड्या आहेत हा निष्कर्ष