संविधानाच्या अनुसूची VII अंतर्गत, 'शिक्षण' हा विषय कोणत्या सूचीत येतो?

पर्याय (Options):

राज्य सूची

उप सूची

संघ सूची

समवर्ती सूची

अचूक उत्तर (Official Answer)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)

योग्य उत्तर समवर्ती सूची आहे. • संविधानातील VII व्या परिशिष्टामध्ये, 'शिक्षण' हा विषय समवर्ती सूची अंतर्गत येतो. • भारतीय संविधानातील VII वे परिशिष्ट हे केंद्र सरकार व राज्य सरकार यांच्यातील अधिकारांची विभागणी याच्याशी संबंधित आहे. • राज्यघटनेत संघ व राज्य यांच्यात वैधानिक विषयांचे तीन गटात म्हणजेच सूची- I (संघ सूची), सूची- II (राज्य सूची) आणि सूची- III (समवर्ती सूची) असे वितरण करण्याची तरतूद आहे. • संघ सूची: या यादीमध्ये राष्ट्रीय महत्त्व असलेले आणि असे कायदे ज्यांचे स्वरूप देशभरात एकसमान असणे आवश्यक आहे यांचा समावेश होतो. या यादीमध्ये सध्या संरक्षण, नैसर्गिकरण आणि नागरिकत्व, बँकिंग, परराष्ट्र व्यवहार, अणु ऊर्जा, संप्रेषण, जनगणना इत्यादीसारखे 100 विषय आहेत. • राज्य सूची: या यादीमध्ये प्रादेशिक आणि स्थानिक महत्व असलेल्या बाबींचा समावेश आहे ज्यासाठी राज्य-विशिष्ट समाधानाची आवश्यकता आहे आणि ज्या बाबींमध्ये विविधतेची परवानगी आहे. यामध्ये सध्या सार्वजनिक सुव्यवस्था, पोलिस, सार्वजनिक आरोग्य व स्वच्छता, कृषी, स्थानिक शासन, जुगार इत्यादीसारखे 61 विषय आहेत. • समवर्ती सूची: या यादीमध्ये अशी प्रकरणे आहेत ज्यावर देशभरात कायद्यांची एकसमानता इष्ट आहे परंतु आवश्यक नाही. या यादीमध्ये सध्या गुन्हेगारी कायदा व कार्यपद्धती, शिक्षण, नागरी कार्यपद्धती, विवाह व घटस्फोट, लोकसंख्या नियंत्रण व कुटुंब नियोजन, वीज, आर्थिक व सामाजिक नियोजन, इत्यादीसारखे 52 विषय आहेत. • 1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने पाच विषय राज्य सूचीतून समवर्ती सूचीकडे हस्तांतरित केले, म्हणजेच (अ) शिक्षण, (ब) वने, (क) वजन आणि उपाय, (ड) वन्य प्राणी आणि पक्ष्यांचे संरक्षण आणि (इ) न्याय प्रशासन; सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालय वगळता सर्व न्यायालयांची रचना आणि संघटन.

The correct answer is the Concurrent List. Explanation & Key Takeaways: • Under Schedule VII of the Constitution, the subject 'Education' lies under the Concurrent List. • The 7th Schedule of the Indian Constitution deals with the division of powers between the Union government and the State government. • The Constitution provides for a three-fold distribution of legislative subjects between the Union and the states, i.e, List-I (the Union List), List-II (the State List) and List-III (the Concurrent List), described in this schedule: • Union List: This List contains matters of national importance and the matters which require uniformity of legislation nationwide. This list has at present 100 subjects like defence, naturalization & citizenship, banking, foreign affairs, atomic energy, communication, census, etc. • State List: This List contains matters of regional and local importance which require state-specific solutions and matters which permit diversity of interest. It presently contains 61 subjects like public order, police, public health and sanitation, agriculture, local government, gambling, etc. • Concurrent List: This List contains matters on which uniformity of legislation throughout the country is desirable but is not essential. This List at present has 52 subjects like criminal law and procedure, education, civil procedure, marriage and divorce, population control and family planning, electricity, economic and social planning, etc. • Originally there were • 97 subjects in the union list but now it is 100 subjects in the union list. • In the state list, there were 66 subjects but now it is 61 subjects. • In the concurrent list, there were 47 subjects but now it is 52 subjects in the concurrent list. • The 42nd Amendment Act of 1976 transferred five subjects to Concurrent List from State List, that is, (a) education, (b) forests, (c) weights and measures, (d) protection of wild animals and birds, and (e) administration of justice; constitution and organization of all courts except the Supreme Court and the high courts.

संविधानाच्या अनुसूची VII अंतर्गत, 'शिक्षण' हा विषय कोणत्या सूचीत येतो?

Under Schedule VII of the Constitution, the subject 'Education' lies under which List ?

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):