polity
Judiciary
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
घटनेत न्यायिक पुनरावलोकन (judicial review) हा शब्द किती वेळा उल्लेख केला आहे?
How many times has the term judicial review been mentioned in the constitution?
पर्याय (Options):
A
15
B
20
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
कुठेही उल्लेख नाही
D
10
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे कुठेही उल्लेख नाही.
मुख्य मुद्दे
• भारतीय संविधानातील न्यायिक पुनरावलोकन प्रणाली युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिकाकडून घेण्यात आली आहे.
• इंदिरा गांधी विरुद्ध राज नारायण खटला 1975 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने न्यायिक पुनरावलोकनाचा अधिकार भारतीय संविधानाच्या मूलभूत संरचनेचा भाग म्हणून घोषित केला.
• न्यायिक पुनरावलोकन ही देशातील न्यायालयांद्वारे सरकारने घेतलेला कोणताही निर्णय किंवा कायद्याची तपासणी करण्याची प्रक्रिया आहे.
• न्यायिक पुनरावलोकन हा शब्द भारताच्या संविधानात नमूद केलेला नाही.
• भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 21 मध्ये नमूद केलेल्या “कायद्याद्वारे स्थापित प्रक्रिया” च्या तत्त्वानुसार न्यायिक पुनरावलोकन चालते.
• अनुच्छेद 356 अंतर्गत राष्ट्रपतींची घोषणा न्यायिक पुनरावलोकनापासून मुक्त नाही.
• सर्वोच्च न्यायालयानुसार, अनुच्छेद 356 अंतर्गत राष्ट्रपतींच्या घोषणेची न्यायिक पुनरावलोकनाखाली तपासणी केली जाऊ शकते आणि ती असंवैधानिक आढळल्यास रद्द देखील केली जाऊ शकते.
• घोषणा अंतर्गत विसर्जित झालेल्या विधिमंडळाला असंवैधानिक आढळल्यास पुनर्जीवित केले जाऊ शकते.
• भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 74 (2) नुसार, मंत्र्यांनी राष्ट्रपतींना दिलेला सल्ला कोणत्याही न्यायालयात चौकशीस पात्र नाही.