MPSC Test Logo mpsctest.in
polity Judiciary
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

जनहित याचिका (PIL) ची संकल्पना __________ मध्ये उदयास आली.

The concept of Public Interest Litigation originated in __________.

पर्याय (Options):
A

स्वित्झर्लंड

B

आइसलँड

C

यूएसए

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

न्यूझीलंड

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर यूएसए आहे. मुख्य मुद्दे • जनहित याचिका (PIL) ही संकल्पना युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका (USA) मध्ये उदयास आली. • जनहित याचिका व्यक्ती किंवा गटांना सार्वजनिक हिताचे रक्षण करण्यासाठी खटले दाखल करण्याची परवानगी देते. • हे न्यायालयांना अशा बाबींचा विचार करण्यास सक्षम करते जे मोठ्या प्रमाणात लोकांवर परिणाम करतात, केवळ खटल्यामध्ये थेट गुंतलेल्या व्यक्तींच्या हितांवर नव्हे. • पर्यावरण संरक्षण, ग्राहक कल्याण आणि मानवाधिकार यासारख्या समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी ही संकल्पना सादर करण्यात आली. अतिरिक्त माहिती • जनहित याचिका (PIL) • जनहित याचिका ही एक कायदेशीर यंत्रणा आहे जी व्यक्ती किंवा गटांना मानवाधिकार, पर्यावरण संरक्षण आणि ग्राहक कल्याण यांसारख्या सार्वजनिक हितांच्या संरक्षणासाठी न्यायालयात खटला दाखल करण्यास अनुमती देते. • याचा उद्देश अशा लोकांना न्याय मिळवून देणे आहे जे आर्थिक किंवा इतर अडचणींमुळे न्यायालयाकडे जाऊ शकत नाहीत. • जनहित याचिका विविध सामाजिक समस्या समोर आणण्यात आणि सरकार व इतर अधिकारी सार्वजनिक हितासाठी कार्य करत असल्याची खात्री करण्यात महत्त्वपूर्ण ठरली आहे. • भारतात, 1980 च्या दशकात न्यायमूर्ती पी. एन. भगवती आणि न्यायमूर्ती व्ही. आर. कृष्णा अय्यर यांनी जनहित याचिकेची संकल्पना मांडली. • न्यायिक सक्रियता • न्यायिक सक्रियता म्हणजे नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि न्याय सुनिश्चित करण्यासाठी न्यायव्यवस्थेने बजावलेली सक्रिय भूमिका. • यामध्ये कायद्याच्या अक्षरांचे काटेकोरपणे पालन करण्याऐवजी न्यायाधीश त्यांच्या वैयक्तिक मतांवर किंवा विचारांवर आधारित निर्णय घेतात. • न्यायिक सक्रियता अनेकदा सामाजिक आणि राजकीय समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी जनहित याचिकेच्या वापराशी संबंधित आहे. • मानवाधिकार आणि सामाजिक न्यायाला चालना दिल्याबद्दल त्याचे कौतुक झाले असले तरी, न्यायिक अधिकारांच्या सीमा ओलांडल्याबद्दल त्यावर टीका देखील झाली आहे. • मानवाधिकार • मानवाधिकार हे मूलभूत हक्क आणि स्वातंत्र्य आहेत जे जन्मापासून मृत्यूपर्यंत जगातील प्रत्येक व्यक्तीला मिळतात. • हे हक्क सन्मान, समानता आणि परस्पर आदराच्या तत्त्वांवर आधारित आहेत. • मानवाधिकारांमध्ये नागरी आणि राजकीय हक्क जसे की जीवन, स्वातंत्र्य आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, आणि सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक हक्क जसे की शिक्षण, कार्य आणि सामाजिक सुरक्षिततेचा अधिकार यांचा समावेश आहे. • संयुक्त राष्ट्रे (United Nations) सारख्या आंतरराष्ट्रीय संस्था जागतिक स्तरावर मानवाधिकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांचे संरक्षण करण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतात. • पर्यावरण संरक्षण • पर्यावरण संरक्षणामध्ये नैसर्गिक पर्यावरणाचे जतन करण्यासाठी आणि नैसर्गिक संसाधनांचा शाश्वत वापर सुनिश्चित करण्यासाठी पद्धती आणि धोरणे समाविष्ट आहेत. • यामध्ये प्रदूषण कमी करणे, जैवविविधता जपून ठेवणे आणि हवामान बदलाचे परिणाम कमी करणे यासारख्या उपाययोजनांचा समावेश आहे. • सरकार, आंतरराष्ट्रीय संस्था आणि गैर-सरकारी संस्था (NGOs) पर्यावरण संरक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतात. • पर्यावरणाचे प्रश्न सोडवण्यासाठी आणि पर्यावरण संवर्धनासाठी अधिकार्यांना जबाबदार धरण्यासाठी जनहित याचिका एक प्रभावी साधन म्हणून वापरली गेली आहे.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):