polity
Constitutional Bodies
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
कोणत्या अनुच्छेदात भारतीय वित्त आयोगाचा उल्लेख आढळतो?
In which Article does the Finance Commission of India find a mention?
पर्याय (Options):
A
अनुच्छेद 370
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
अनुच्छेद 280
C
अनुच्छेद 375
D
अनुच्छेद 292
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
अनुच्छेद 280 हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 280 मध्ये वित्त आयोगाचा उल्लेख आढळतो.
• अनुच्छेद 280 अन्वये, राष्ट्रपतींना प्रत्येक पाच वर्षांनी किंवा त्यांना आवश्यक वाटल्यास त्यापूर्वी वित्त आयोगाची स्थापना करण्याचा आदेश देते.
• केंद्र व राज्ये यांच्यात आणि राज्याराज्यांमध्ये करांच्या निव्वळ उत्पन्नाच्या वितरणाबाबत शिफारशी करण्याची जबाबदारी वित्त आयोगाची आहे.
• तसेच राज्य वित्त आयोगाने केलेल्या शिफारशींच्या आधारे राज्यातील पंचायती आणि नगरपालिकांच्या संसाधनांना पूरक ठरण्यासाठी राज्याच्या संचित निधीत वाढ करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजनांबाबत हा आयोग सल्ला देतो.
पूरक माहिती:
• वित्त आयोग ही एक वैधानिक संस्था आहे, जी केंद्र आणि राज्यांमधील वित्तीय संबंधांना संबोधित करण्यासाठी स्थापन केली गेली आहे.
• ही केंद्र आणि राज्यांदरम्यान वित्तीय संसाधनांचे निष्पक्ष व समन्यायी वितरण सुनिश्चित करते, जे भारतातील वित्तीय संघराज्य टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे.
• वित्त आयोगाने केलेल्या शिफारशी सल्लागार स्वरूपाच्या असल्या तरीही वित्तीय धोरणे आखताना त्यांचे मोलाचे वजन असते.
• 1951 साली, के. सी. निओगी यांच्या अध्यक्षतेखाली पहिला वित्त आयोग स्थापन करण्यात आला होता.
• वित्त आयोग केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या वित्तीय स्थितीचा आढावा घेतो आणि स्थिर व शाश्वत राजकोषीय वातावरण राखण्यासाठी उपाय सुचवतो.