संविधानाच्या प्रस्तावनेच्या संदर्भात खालील विधानांचा विचार करा आणि खाली दिलेल्या संकेताचा वापर करून योग्य उत्तरे द्या. 1. जवाहरलाल नेहरूंचा उद्दिष्ट ठराव अखेरीस प्रस्तावना बनला. 2. ती न्यायप्रविष्ट नाही. 3. त्यात दुरुस्ती करता येणार नाही. 4. प्रस्तावना संविधानाच्या विशिष्ट तरतुदीला रद्द करू शकत नाही.

पर्याय (Options):

फक्त 1 आणि 2

फक्त 1, 2 आणि 4

अचूक उत्तर (Official Answer)

फक्त 1, 2 आणि 3

फक्त 2, 3 आणि 4

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)

प्रस्तावना: • प्रस्तावना म्हणजे दस्तऐवजातील एक प्रास्ताविक विधान असून, ते त्या दस्तऐवजाचे तत्त्वज्ञान आणि उद्दिष्ट्ये स्पष्ट करते. • त्यातून संविधानाचा उगम उघड होतो. • त्यात संविधानाच्या प्रारंभाची तारीख नमूद केलेली आहे. • त्यामध्ये भारतातील लोकांना स्वतःसाठी सुरक्षित करायचे असलेले हक्क आणि स्वातंत्र्य नमूद केले होते. • ते शासनाचे स्वरूप जाहीर करते. • घटनेची प्रस्तावना आता घटनेचा भाग मानली जाईल. • प्रस्तावना ही कायदेमंडळाला अधिकारांचा स्रोतही नाही आणि कायदेमंडळाच्या अधिकारांवर बंदीही नाही. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: भारतीय संविधानाची प्रस्तावना- • राज्यघटनेत तिच्या निर्मात्यांचा हेतू , तिच्या निर्मितीमागील इतिहास आणि राष्ट्राची मूळ मूल्ये व तत्त्वे मांडलेली असतात . • 1946 मध्ये जवाहरलाल नेहरूंनी घटनात्मक संरचनेचे वर्णन करणारा उद्दिष्ट ठराव मांडला. • 1947 साली (22 जानेवारी) ते स्वीकारण्यात आले, त्याने भारताच्या संविधानाला आकार दिला आणि त्याचे सुधारित स्वरूप भारतीय संविधानाच्या प्रस्तावनेत प्रतिबिंबित झाले आहे. • प्रस्तावनेची कल्पना अमेरिकेच्या संविधानातून घेण्यात आली होती. • ते न्यायप्रविष्ट नाही , म्हणजेच, त्याच्या तरतुदी न्यायालयांमध्ये अंमलबजावणीयोग्य नाहीत. • प्रस्तावनेत नमूद केलेली उद्दिष्ट्ये म्हणजे सर्व नागरिकांना न्याय, स्वातंत्र्य, समानता मिळवून देणे आणि राष्ट्राची एकता व अखंडता टिकवण्यासाठी बंधुभावाला प्रोत्साहन देणे. • 'समाजवादी', 'धर्मनिरपेक्ष ' ही संज्ञा, आणि'अखंडता' हा शब्द 42 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियम, 1976 द्वारे प्रस्तावनेत जोडण्यात आला. महत्त्वाची टीप: • प्रस्तावना संविधानाच्या विशिष्ट तरतुदींना रद्द करू शकत नाही. • दोघांमध्ये कोणताही संघर्ष झाल्यास, नंतरचेच ग्राह्य धरले जाईल. • त्यामुळे, त्याची भूमिका खूपच मर्यादित आहे. • सर्वोच्च न्यायालयाने निरीक्षण केल्याप्रमाणे, संविधानाच्या तरतुदींभोवती असलेली संदिग्धता दूर करण्यात प्रस्तावना महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. अशाप्रकारे, 1. जवाहरलाल नेहरूंचा उद्दिष्ट ठराव अखेरीस प्रस्तावना बनला: योग्य 2. त्यावर न्यायप्रविष्ट करता येत नाही: योग्य 3. त्यात दुरुस्ती करता येणार नाही: अयोग्य 4. प्रस्तावना संविधानाच्या विशिष्ट तरतुदीला रद्द करू शकत नाही: योग्य.

Preamble: • A preamble is an introductory statement in a document that explains the document’s philosophy and objectives. • It discloses the source of the constitution. • It lays down the date of the commencement of the constitution. • It set out the rights and freedoms which the people of India wished to secure for themselves. • It declares the nature of the government. • The Preamble of the Constitution will now be considered as part of the Constitution. • The Preamble is neither a source of power to legislature nor a prohibition upon the powers of the legislature. Explanation & Key Takeaways: The preamble of the Indian Constitution- • In a Constitution, it presents the intention of its framers, the history behind its creation, and the core values and principles of the nation. • In 1946, Objective Resolution was moved by Jawaharlal Nehru, describing the constitutional structure. • In 1947 (22nd January) it was adopted, it shaped the Constitution of India and its modified version is reflected in the Preamble of the Indian Constitution. • The idea of the Preamble was borrowed from the Constitution of the USA. • It is non-justiciable, that is, its provisions are not enforceable in courts of law. • The objectives stated by the Preamble are to secure justice, liberty, equality to all citizens, and promote fraternity to maintain the unity and integrity of the nation. • The term ‘Socialist’, ‘Secular’, and ‘Integrity’ were added to the preamble through 42nd Amendment Act, 1976. Important Notes: • The Preamble cannot override the specific provisions of the Constitution. • In case of any conflict between the two, the latter shall prevail. • So, it has a very limited role to play. • As observed by the Supreme Court, the Preamble plays a vital role in removing the ambiguity surrounding the provisions of the Constitution. Thus, 1. The objectives Resolution by Jawaharlal Nehru finally became Preamble: Correct 2. It is non-Justiciable: Correct 3. It can’t be amended: Incorrect 4. Preamble cannot override the specific provision of the Constitution: Correct

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):