polity
Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतीय संविधानातील 'निदेशक तत्वे' ही संकल्पना कोणाकडून घेतली गेली आहे?
The concept of ‘directive principles’ in Indian Constitution has been taken from:
पर्याय (Options):
A
कॅनडा
B
अमेरिका
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
आयर्लंड
D
ग्रेट ब्रिटन
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
आयर्लंड हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• आयर्लंडने राज्य धोरणांची निदेशक तत्वे (DPSP) स्पॅनिश संविधानाकडून घेतली आहेत.
• DPSP, भारतीय संविधानाच्या भाग IV मध्ये, अनुच्छेद 36 ते 51 मध्ये समाविष्ट असून एक न्याय्य समाज निर्माण करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्वे सांगतात.
• मूलभूत हक्कांच्या विपरीत, DPSP न्यायप्रविष्ट नाहीत, म्हणजेच त्यांना आव्हान दिले जाऊ शकत नाही.
• अनुच्छेद 37 अन्वये, ते देशाच्या शासनात मूलभूत आहेत.
पूरक माहिती:
• कॅनडा:
• केंद्र आणि राज्यांमधील अधिकारांच्या विभाजनासह संघराज्यीय प्रणालीची संकल्पना कॅनडापासून प्रेरित आहे.
• कॅनडामध्ये, अवशिष्ट अधिकार (संविधानात सूचीबद्ध नसलेले अधिकार) केंद्र सरकारकडे निहित आहेत, जे भारतीय संविधानात देखील स्वीकारले गेले आहे.
• अमेरिका:
• मूलभूत हक्कांची संकल्पना, जे नागरिकांच्या वैयक्तिक स्वातंत्र्यांचे रक्षण करतात, ते अमेरिकन बिल ऑफ राईट्स पासून घेतले गेले आहेत.
• भारतातील न्यायालयीन पुनरावलोकनाची संकल्पना, ज्यामुळे न्यायालयांना कायद्यांच्या घटनात्मकतेचे पुनरावलोकन करण्याची परवानगी आहे, ती अमेरिकन प्रणालीने प्रेरित आहे.
• ग्रेट ब्रिटन:
• संसदीय शासन प्रणाली, जेथे कार्यकारी मंडळ विधिमंडळाला जबाबदार असते, ही तरतूद ब्रिटनपासून घेतली गेली आहे.
• कायद्याचे राज्य ही संकल्पना देखील ब्रिटीश कायद्यापासून स्वीकारली गेली आहे. ज्याचा अर्थ असा आहे की, त्यांच्या स्थिती किंवा दर्जाचा विचार न करता कायदा सर्वांना समान लागू होतो.