polity
Constitutional Bodies
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतीय निवडणूक आयोगासंदर्भात पुढीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे?
Which of the following statements is true with regard to the Election Commission of India?
पर्याय (Options):
A
ते दर चार वर्षांनी स्थापित केले जाते.
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
ती एक कायमस्वरूपी संवैधानिक संस्था आहे.
C
ते दर सहा वर्षांनी स्थापित केले जाते.
D
ते दर पाच वर्षांनी स्थापित केले जाते.
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
ती एक कायमस्वरूपी संवैधानिक संस्था आहे हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय निवडणूक आयोग, भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 324 अंतर्गत स्थापित करण्यात आला आहे.
• ही एक कायमस्वरूपी संस्था आहे, म्हणजेच ती एका विशिष्ट कालावधीनंतर विसर्जित होत नाही, जी अखंड कार्यरत राहते.
• निवडणूक आयोगाची मुख्य जबाबदारी म्हणजे केंद्र व राज्य दोन्ही पातळ्यांवर भारतात निष्पक्ष आणि स्वच्छ निवडणुका घेणे.
• सदर आयोगात एक मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्त असतात, जे भारताच्या राष्ट्रपतींद्वारे नियुक्त केले जातात.
पूरक माहिती:
• संवैधानिक संस्था:
• संवैधानिक संस्था म्हणजे देशाच्या संविधानान्वये स्थापित संस्था होय.
• संबंधित संस्था त्यांचे अधिकार, कार्ये आणि जबाबदाऱ्या संविधानाकडूनच प्राप्त करतात, ज्यामुळे त्या देशाच्या प्रशासन चौकटीचा एक अभिन्न भाग बनतात.
• अनुच्छेद 324:
• भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 324 मध्ये भारतीय निवडणूक आयोग स्थापन करण्याची तरतूद आहे.
• ते निवडणूक आयोगाला निवडणुकीचे देखरेख, निर्देश आणि नियंत्रण करण्याचे अधिकार देते.
• मुख्य निवडणूक आयुक्त:
• मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) हे भारतीय निवडणूक आयोगाचे प्रमुख असतात.
• CEC ची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात आणि ते सहा वर्षांच्या कालावधीसाठी किंवा 65 वर्षांच्या वयोमानापर्यंत, जो कालावधी आधी येईल त्यानुसार पद धारण करतात.
• निवडणूक आयोगाची कार्ये:
• भारतात संसद, राज्य विधानसभा आणि राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपतीपदांच्या निवडणुका घेणे.
• पात्र मतदार नोंदणीकृत असतील याची खात्री करण्यासाठी मतदार याद्या तयार करणे आणि त्या अद्यतनित करणे.
• मुक्त आणि निष्पक्ष निवडणुका सुनिश्चित करण्यासाठी राजकीय पक्ष आणि उमेदवारांच्या वर्तनाची देखरेख आणि नियमन करणे.
• सुव्यवस्था आणि निष्पक्षता राखण्यासाठी निवडणुकीदरम्यान आदर्श आचारसंहिता लागू करणे.