history
National movement (1919 - 1939)
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
1930 मध्ये महात्मा गांधी यांनी केलेला दांडी मार्च हा कोणत्या ब्रिटीश धोरणाविरुद्धचा महत्त्वाचा विरोध होता?
The Dandi March, led by Mahatma Gandhi in 1930, was a significant protest against which British policy?
पर्याय (Options):
A
निळ्या रंगाच्या पिकांचे लागवड
B
वस्त्र व्यापाराचे नियमन
C
जमीन महसूल
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
मीठ कर
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर मीठ कर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• दांडी यात्रा, ज्याला सॉल्ट मार्च देखील म्हटले जाते, हा मिठावरील ब्रिटिश मक्तेदारी आणि भारतीयांवर लादलेल्या मिठाच्या कराच्या विरोधात अहिंसक निषेध होता.
• 12 मार्च, 1930 पासून , गांधी आणि त्यांच्या अनुयायांनी साबरमती आश्रमापासून गुजरातमधील दांडीच्या किनारी गावापर्यंत कूच केले, 24 दिवसांमध्ये सुमारे 240 मैलांचा प्रवास केला.
• 6 एप्रिल 1930 रोजी दांडीला पोहोचल्यावर , गांधींनी प्रतिकात्मकपणे समुद्राच्या पाण्यापासून मीठ तयार केले, ब्रिटिश कायद्याचा भंग केला आणि संपूर्ण भारतभर सविनय कायदेभंगाची चळवळ उभी केली.
• मिठाच्या कराच्या विरोधातील आंदोलनाने ब्रिटीश राजवटीच्या अन्यायकारक आणि जाचक धोरणांना अधोरेखित केले आणि भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीला एक महत्वाचे वळण बनले.
पूरक माहिती:
• नीळ लागवड
• युरोपमधील इंडिगो डाईची उच्च मागणी पूर्ण करण्यासाठी ब्रिटीश राजवटीत, विशेषतः बंगाल आणि बिहारमध्ये भारतीय शेतकऱ्यांवर नीळ लागवडीची सक्ती करण्यात आली.
• शोषक व्यवस्थेमुळे इंडिगो बंड (1859-1860) झाले आणि नंतर 1917 मध्ये चंपारण सत्याग्रहासारख्या चळवळींवर प्रभाव पडला, जिथे गांधींनी ब्रिटीश बागायतदारांनी लागू केलेल्या जाचक नीळ लागवड पद्धतींविरुद्ध शेतकऱ्यांना पाठिंबा दिला.
• कापड व्यापार नियम
• ब्रिटीशांनी भारतात ब्रिटीश बनावटीच्या कापडांना प्रोत्साहन देताना भारतीय कापडांवर व्यापारी नियम आणि भारी शुल्क लादले.
• यामुळे भारताच्या पारंपारिक कापड उद्योगाचा, विशेषतः हातमाग आणि खादीचा ऱ्हास झाला.
• प्रत्युत्तर म्हणून, स्वदेशी चळवळीने (1905) भारतीयांना ब्रिटीश वस्तूंवर बहिष्कार टाकण्यास प्रोत्साहित केले, विशेषत: कापडावर, आणि खादीसह भारतीय बनावटीच्या उत्पादनांच्या वापरास प्रोत्साहन दिले, स्थानिक उद्योगाचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी.
• जमीन महसूल
• ब्रिटीशांनी कायमस्वरूपी सेटलमेंट, रयतवारी आणि महालवारी प्रणाली यासारख्या विविध शोषणकारी जमीन महसूल प्रणाली सुरू केल्या, ज्यामुळे भारतीय शेतकऱ्यांमध्ये जास्त कर आकारणी आणि गरिबी आली.
• या धोरणांच्या विरोधामध्ये सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या नेतृत्वाखालील बारडोली सत्याग्रह (1928) आणि इतर प्रादेशिक विद्रोहांचा समावेश होता ज्यात शेतकऱ्यांनी अन्यायकारक जमीन कर आणि बेदखल विरोधात निषेध केला.