history
Rise of British Power
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
1909 च्या भारतीय परिषद अधिनियमाला ________ असेही म्हटले जाते.
The Indian Councils Act of 1909 is also termed as the ________.
पर्याय (Options):
A
सायमन कमिशन
B
भारत छोडो आंदोलन
C
चौरी चौरा घटना
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
मोर्ले-मिंटो सुधारणा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर मोर्ले-मिंटो सुधारणा हे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• 1909 च्या भारतीय परिषद अधिनियमाला मोर्ले-मिंटो सुधारणा असेही ओळखले जाते.
• या अधिनियमाला भारताचे राज्य सचिव जॉन मोर्ले आणि भारताचे व्हाईसरॉय लॉर्ड मिंटो यांच्या नावावरून हे नाव देण्यात आले.
• या अधिनियमाने भारतातील विधान परिषदांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले, ज्यात परिषदांचा विस्तार आणि मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघांचा समावेश होता.
• या सुधारणांचा उद्देश ब्रिटीश नियंत्रण कायम ठेवून प्रशासनात भारतीयांचा सहभाग वाढवणे हा होता.
• या सुधारणांना भारताच्या घटनात्मक विकासातील एक महत्त्वाचा क्षण मानले जाते, ज्यामुळे भारतीय राजकारणात जातीय प्रतिनिधित्वाची सुरुवात झाली.
पूरक माहिती:
• स्वतंत्र मतदारसंघ:
• मोर्ले-मिंटो सुधारणांनी मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ सुरू केले, ज्यामुळे त्यांना त्यांचे प्रतिनिधी स्वतंत्रपणे निवडण्याची परवानगी मिळाली.
• या प्रणालीचा उद्देश अल्पसंख्याक समुदायांना राजकीय प्रतिनिधित्व प्रदान करणे हा होता परंतु नंतर त्यामुळे जातीय विभाजनाला हातभार लागला.
• विधान परिषदा:
• या अधिनियमाने केंद्र आणि प्रांतीय दोन्ही स्तरांवर विधान परिषदांचा आकार वाढवला.
• गैर-सरकारी सदस्यांना अर्थसंकल्पावर चर्चा करण्याची आणि प्रश्न विचारण्याची परवानगी होती, ज्यामुळे प्रशासनातील त्यांची भूमिका वाढली.
• जॉन मोर्ले:
• जॉन मोर्ले हे भारताचे राज्य सचिव होते आणि 1909 च्या सुधारणा तयार करण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.
• त्यांचा भारतात हळूहळू स्व-शासन सुरू करण्यावर विश्वास होता.
• लॉर्ड मिंटो:
• लॉर्ड मिंटो हे 1905 ते 1910 पर्यंत भारताचे व्हाईसरॉय होते आणि त्यांनी जॉन मोर्ले यांच्यासोबत सुधारणांवर सहयोग केला.
• त्यांचा उद्देश भारतीय सहभागाच्या मागण्यांना ब्रिटीश नियंत्रण राखण्याच्या गरजेबरोबर संतुलित करणे हा होता.
• भारतीय राजकारणावर परिणाम:
• स्वतंत्र मतदारसंघांच्या परिचयामुळे भारतीय राजकारणावर दीर्घकाळ परिणाम झाला, ज्यामुळे जातीय तणाव वाढला.
• त्याच्या मर्यादा असूनही, हा कायदा भारताच्या अंतिम स्व-शासनाकडे एक पाऊल होता.