history
Rise of British Power
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
स्वातंत्र्यपूर्व काळात भारतीय उद्योजक मोठ्या संख्येने पुढे येऊ शकले नाहीत कारण - अ) इंग्रज सरकारचा पाठिंबा नव्हता. ब) भारतीय उद्योजकांना कारखाना व्यवस्थापनाचा अनुभव नव्हता. क) कारखाना सुरू करण्यासाठी भारतीय उद्योजकांकडे भांडवल नव्हते.
In the pre-independence era, Indian entrepreneurs could not come forward in large numbers because - a) There was no support from the British government. b) Indian entrepreneurs had no experience in factory management. c) Indian entrepreneurs did not have the capital to set up the factory.
पर्याय (Options):
A
फक्त विधाने 'अ' व 'ब' योग्य
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
फक्त विधाने 'अ' व 'क' योग्य
C
फक्त विधाने 'ब' व 'क' योग्य
D
तीनही विधाने योग्य
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर 'केवळ 1 आणि 3' हे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• ब्रिटिश सरकारकडून कोणताही पाठिंबा नव्हता.
• हे विधान योग्य आहे.
• ब्रिटिश वसाहतवादी प्रशासनाने पद्धतशीरपणे ब्रिटिश उद्योग आणि व्यवसायांना अनुकूल धोरणे आखली, ज्यामुळे मूळ भारतीय उद्योगांच्या वाढीवर मर्यादा आल्या आणि अडथळे निर्माण झाले.
• भारतीय वस्तूंवर जास्त आयात शुल्क लादणे आणि ब्रिटिश वस्तूंना सवलती देणे यांसारख्या वसाहतवादी धोरणांमुळे भारतीय उद्योजकांसाठीच्या संधी मर्यादित झाल्या.
• भारतीय उद्योजकांकडे कारखाना सुरू करण्यासाठी भांडवल नव्हते.
• हे विधान योग्य आहे.
• वित्तीय संसाधने आणि कर्जाची मर्यादित उपलब्धता हा भारतीय उद्योजकांसाठी एक मोठा अडथळा होता.
• ब्रिटिश बँका आणि वित्तीय संस्था सहसा भारतीय उद्योगपतींना कर्ज किंवा पतपुरवठा करत नव्हत्या, ज्यामुळे त्यांना कारखाने उभारणीत गुंतवणूक करणे कठीण झाले होते.
महत्त्वाची टीप:
• भारतीय उद्योजकांना कारखाना व्यवस्थापनाचा कोणताही अनुभव नव्हता.
• हे विधान अयोग्य आहे.
• एकूणच औद्योगिक अनुभव मर्यादित असला, तरी भारतीय उद्योजकांना अजिबात अनुभव नव्हता असे म्हणणे चुकीचे ठरेल.
• जमशेटजी टाटा यांच्यासारखे भारतीय उद्योगपती होते ज्यांनी यशस्वीरित्या कारखाने स्थापन केले आणि त्यांचे व्यवस्थापन केले होते.
• तथापि, वसाहतवादी धोरणांमुळे निर्माण झालेल्या पद्धतशीर अडथळ्यांमुळे औद्योगिक अनुभवाचा प्रसार मोठ्या प्रमाणावर होऊ शकला नाही.
त्यामुळे, विधान 1 आणि 3 योग्य आहेत आणि विधान 2 अयोग्य आहे.
पूरक माहिती:
• वसाहतवादी आर्थिक धोरणे:
• ब्रिटिश वसाहतवादी आर्थिक धोरणे ही भारतातून संसाधने ओरबाडण्यासाठी, ब्रिटिश आर्थिक हितसंबंध जपण्यासाठी आणि स्थानिक उद्योगांच्या वाढीवर मर्यादा घालण्यासाठी तयार करण्यात आली होती.
• बंगालमधील कापड उद्योगाच्या विऔद्योगिकीकरणासारखी धोरणे थेट भारतीय औद्योगिक स्पर्धात्मकता कमी करण्याच्या उद्देशाने राबवली गेली होती.
• भारतीय उद्योजकांसमोरील आव्हाने:
• भांडवल आणि सरकारी पाठिंब्याचा अभाव याशिवाय भारतीय उद्योजकांना भेदभाव, तंत्रज्ञानाची मर्यादित उपलब्धता आणि अपुऱ्या पायाभूत सुविधांचा सामना करावा लागला.
• या आव्हानांना न जुमानता, टाटा आणि बिर्ला यांच्यासारख्या उद्योगपतींनी भारतीय उद्योगाचा पाया रचला, ज्याची स्वातंत्र्यानंतर लक्षणीय वाढ झाली.