सन 1951 मध्ये सुरू करण्यात आलेली भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना खालीलपैकी कोणत्या आर्थिक मॉडेलवर आधारित होती ज्यावर शेती आणि सिंचनावर लक्ष केंद्रित करून शेतीचे उत्पादन वाढविण्यात आले?

पर्याय (Options):

हेक्शर-ओहलिन मॉडेल

कोब-डग्लस मॉडेल

हॅरॉड-डोमर मॉडेल

अचूक उत्तर (Official Answer)

मुंडेल-फ्लेमिंग मॉडेल

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)

हॅरॉड-डोमर मॉडेल हे योग्य उत्तर आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • पहिली पंचवार्षिक योजना: • भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी भारताच्या संसदेत पहिली पंचवार्षिक योजना सादर केली. • पहिली पंचवार्षिक योजना सन 1951 मध्ये सुरू करण्यात आली आणि ती प्रामुख्याने प्राथमिक क्षेत्राच्या विकासावर केंद्रित होती. • पहिली पंचवार्षिक योजना काही बदलांसह हॅरॉड-डोमर मॉडेलवर आधारित होती. • लक्ष्य वाढीचा दर 2.1% वार्षिक सकल देशांतर्गत उत्पादन (जीडीपी) अधिक होता; साध्य वाढीचा दर 3.6% होता निव्वळ देशांतर्गत उत्पादन 15 ने वाढले होते. • या काळात भाक्रा, हिराकुड, मेत्तूर धरण आणि दामोदर व्हॅली धरणांसह अनेक सिंचन प्रकल्प सुरू करण्यात आले. • सन 1956 मध्ये योजना कालावधीच्या शेवटी, पाच भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (आयआयटी) सुरू करण्यात आल्या आणि विद्यापीठ अनुदान आयोग (युजीसी) ची स्थापना करण्यात आली. • दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेच्या मध्यात अस्तित्वात आलेले पाच पोलाद प्रकल्प सुरू करण्यासाठी करार करण्यात आले. • सरकारसाठी ही योजना अर्ध-यशस्वी ठरली. पूरक माहिती: • नियोजन आयोग, भारत सरकारची एक एजन्सी आहे जी मुख्यतः पंचवार्षिक योजनांच्या निर्मितीद्वारे सन 1950 मध्ये देशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासावर देखरेख ठेवण्यासाठी स्थापन करण्यात आली होती. • सोव्हिएत प्रदेशात स्टॅलिनने प्रथमच पंचवार्षिक योजना सादर केली. • पहिली पंचवार्षिक योजना (सन 1951-1956): • हे हॅरॉड-डोमर मॉडेलवर आधारित आहे. • त्यात प्रामुख्याने शेतीवर भर दिला गेला. • या योजनेत सामुदायिक विकास कार्यक्रमही सुरू करण्यात आला आहे. • दुसरी पंचवार्षिक योजना (सन 1956-1961): • हे महालनोबिस मॉडेलवर आधारित आहे. • त्यात प्रामुख्याने उद्योगधंद्यावर भर दिला गेला. • भिलाई, दुर्गापूर आणि राउरकेला येथे अनुक्रमे रशिया, ब्रिटन (यूके) आणि पश्चिम जर्मनीच्या मदतीने पोलाद प्रकल्प स्थापन करण्यात आले. • चौथी पंचवार्षिक योजना (सन 1969-1974): • हे अशोक रुद्र अलोन मॉडेलवर आधारित आहे. • या योजनेत स्माइलिंग बुद्ध प्रकल्पही सादर करण्यात आला. • या योजनेत 14 व्यावसायिक बँकांचेही राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले. • पाचवी पंचवार्षिक योजना (1974-1979): • हे डी.पी.धार मॉडेलवर आधारित आहे. • ‘गरीबी हटाओ’ ही घोषणाही या योजनेत लावण्यात आली. • प्रादेशिक ग्रामीण बँकेची स्थापना या योजनेत करण्यात आली (2 ऑक्टोबर 1975).

The correct answer is Harrod-Domar Model. Explanation & Key Takeaways: • First Five Year Plan: • The first Indian prime minister, Jawaharlal Nehru, presented the First Five-Year Plan to the Parliament of India. • The First Five-year Plan was launched in 1951 and mainly focused on the development of the primary sector. • The First Five-Year Plan was based on the Harrod–Domar model with few modifications. • The target growth rate was 2.1% annual gross domestic product (GDP) growth; the achieved growth rate was 3.6% the net domestic product went up by 15 • Many irrigation projects were initiated during this period, including the Bhakra, Hirakud, Mettur Dam, and Damodar Valley dams. • At the end of the plan period in 1956, five Indian Institutes of Technology (IITs) were started and The University Grants Commission (UGC) was set up. • Contracts were signed to start five steel plants, which came into existence in the middle of the Second Five-Year Plan. • The plan was quasi-successful for the government. Related Concepts: • Planning Commission, an agency of the government of India established in 1950 to oversee the country’s economic and social development, chiefly through the formulation of five-year plans. • Five-year plan first-time was Introduced by Stalin in the Soviet region. • First Five Year Plan(1951-1956): • It is based on Harrod-Domar Model. • It mainly focused on Agriculture. • Community Development Program is also introduced in this Plan. • Second Five Year Plan(1956-1961): • It is based on Mahalanobis Model. • It mainly focused on Industry. • Steel plants at Bhilai, Durgapur, and Rourkela were established with the help of Russia, Britain (the U.K), and West Germany respectively. • Fourth Five Year Plan(1969-1974): • It is based on Ashok Rudra Alon Model. • The smiling Buddha project was also introduced in this Plan. • 14 Commercial Banks were also Nationalised in this Plan. • Fifth Five-Year Plan(1974-1979): • It is based on D.P.Dhar Model. • The slogan "Garrebe Hatao" was also introduced in this plan. • Regional Rural Bank was established In this Plan(2 October 1975).

Launched in 1951, India's first five-year plan was based on which of the following economic models to focus on agriculture and irrigation to boost farm output?

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):