economy
Money and Banking
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे? (a) कृषी क्षेत्रात दिसून येणारी बेरोजगारी म्हणजे प्रच्छन्न बेरोजगारी आहे. (b) शेतीवर अवलंबून असलेल्या उद्योगांमध्ये हंगामी बेरोजगारी दिसून येते.
Which one of the following statements is correct? (a) Unemployment that is visible in agriculture sector is disguised unemployment. (b) Seasonal unemployment appears in industries which are dependent on agriculture.
पर्याय (Options):
A
केवळ (a)
B
केवळ (b)
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
दोघेही
D
वरीलपैकी काहीही नाही
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर दोन्ही आहे.
• प्रच्छन्न बेरोजगारी ही एक घटना आहे ज्यात प्रत्यक्षात आवश्यकतेपेक्षा जास्त लोक काम करतात .
• हे प्रामुख्याने भारतातील कृषी आणि असंघटित क्षेत्रांमध्ये सापडते.
• जेव्हा कामगरांच्या दलाचा एक भाग नोकर्‍याशिवाय राहिले जातात किंवा अनावश्यकपणे कार्य करतात तेव्हा अशा कार्यक्षमतेची उत्पादकता प्रभावीपणे शून्य असते. ही बेरोजगारी आहे ज्याचा एकूण उत्पादनावर कोणताही परिणाम होत नाही.
• हंगामी बेरोजगारी ही बेरोजगारी असते जी वर्षाच्या काही विशिष्ट हंगामात उद्भवते.
• वर्षभरात भारतातील शेतमजुर क्वचितच काम केले आहेत.
• हे कृषीवर अवलंबून असलेल्या उद्योगांमध्ये दिसून येते.
पूरक माहिती:
• बेरोजगारी उद्भवते जेव्हा एखादी व्यक्ती जो रोजगारासाठी सक्रियपणे शोध घेत असेल त्याला काम सापडत नाही.
• बेरोजगारीचा सर्वात वारंवार उपाय म्हणजे बेरोजगारीचा दर, जो कामगार दलातील लोकांच्या संख्येनुसार विभागलेल्या बेरोजगारांची संख्या आहे.
• बेरोजगारीचा दर = (बेरोजगार कामगार / एकूण कामगार दल) × 100
• भारतात बेरोजगारीचे इतर प्रकारः
• चक्रीय बेरोजगारी: हा व्यवसाय चक्राचा परिणाम आहे, जेथे मंदीच्या काळात बेरोजगारी वाढते आणि आर्थिक वाढीसह घटते.
• तांत्रिक बेरोजगारीः तंत्रज्ञानातील बदलांमुळे नोकर्‍या गमावल्या जातात.
2016 मध्ये, जागतिक बँकेच्या आकडेवारीनुसार भारतात ऑटोमेशनमुळे धोक्यात आलेल्या नोकरींचे प्रमाण वर्षाकाठी 69% आहे.
• असुरक्षित रोजगार: हा भारतातील बेरोजगारीचा मुख्य प्रकार आहे.
योग्य नोकरीच्या कराराशिवाय अनौपचारिकरित्या काम करणारे लोक आणि अशा प्रकारे कोणत्याही कायदेशीर संरक्षणाचा आनंद घेत नाहीत. या व्यक्तींना 'बेरोजगार' समजले जाते कारण त्यांच्या कामकाजाची नोंद कधीही ठेवली जात नाही.