Current Affairs
Committees and Recommendation
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालीलपैकी कोणत्या समितीने भारताच्या संविधानात मूलभूत कर्तव्यांवरील अध्यायाचा समावेश करण्याची शिफारस केली होती आणि नागरिकांनी हक्कांचा उपभोग घेण्याव्यतिरिक्त त्यांना काही कर्तव्ये देखील पार पाडावी लागतात याची जाणीव करून देण्यावर भर दिला होता?
Which of the following committees had recommended the inclusion of a chapter on the Fundamental Duties in the Constitution of India and stressed that the citizens should become conscious that, in addition to the enjoyment of rights, they also have certain duties to perform?
पर्याय (Options):
A
बळवंतराय मेहता समिती (1976)
B
जेआर वर्मा समिती (1996)
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
सुवर्णसिंग समिती (1976)
D
अशोक मेहता समिती (1977)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे सुवर्णसिंग समिती (1976)
मुख्य मुद्दे
• संविधानावर शिफारशी करण्यासाठी, ज्यामध्ये मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश होता, 1976 मध्ये सरकारने सुवर्णसिंग समितीची नियुक्ती केली होती.
• सुवर्णसिंग समितीच्या शिफारशींनंतर, 1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाने संविधानामध्ये भाग IVA हे नवीन प्रकरण जोडले, ज्यामध्ये नागरिकांची मूलभूत कर्तव्ये नमूद केली आहेत.
• मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यामागचा विचार हा होता की नागरिकांना त्यांच्या हक्कांचा उपभोग घेण्याव्यतिरिक्त राष्ट्राप्रती काही जबाबदाऱ्या आहेत याची आठवण करून देणे.
• सध्या भारताच्या संविधानाच्या अनुच्छेद 51A मध्ये 11 मूलभूत कर्तव्ये सूचीबद्ध आहेत.
अतिरिक्त माहिती
• संविधानात केलेल्या विस्तृत बदलांमुळे 42 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाला "मिनी-संविधान" असेही ओळखले जाते.
• मूलभूत कर्तव्यांची संकल्पना पूर्वीच्या सोव्हिएत युनियनच्या संविधानातून घेतली होती.
• मूलभूत कर्तव्ये न्यायप्रविष्ट नाहीत, म्हणजेच त्यांच्या उल्लंघनासाठी न्यायालये त्यांना लागू करू शकत नाहीत.
• मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नागरिकांमध्ये राष्ट्राप्रती शिस्त आणि वचनबद्धतेची भावना वाढवण्याचा हेतू आहे.
• काही कर्तव्यांमध्ये राष्ट्रीय प्रतीकांचा आदर करणे, देशाचा वारसा जपणे आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करणे यांचा समावेश आहे.