Current Affairs
States Affairs
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
वित्तीय वर्ष 2025-26 साठी महाराष्ट्राच्या अर्थसंकल्पात एकूण खर्चाचा अंदाज किती आहे?
What is the total expenditure projected in Maharashtra’s budget for the financial year 2025-26?
पर्याय (Options):
A
₹4.20 लाख कोटी
B
₹5.20 लाख कोटी
C
₹6.20 लाख कोटी
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
₹7.20 लाख कोटी
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
₹7.20 लाख कोटी हे योग्य उत्तर आहे.
In News
• महाराष्ट्राचा अर्थसंकल्प 2025-26: उद्योग, पायाभूत सुविधा, कृषी व संबंधित क्षेत्रांसाठी महत्त्वाच्या तरतुदी.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
•
खर्च व महसूल:
• खर्च: ₹7.20 लाख कोटी
• महसूल प्राप्ती: ₹5.60 लाख कोटी
• राजकोषीय उत्तरदायित्व व वित्तीय व्यवस्थापन कायद्यानुसार वित्तीय तूट राज्याच्या सकल राज्य देशांतर्गत उत्पादनाच्या (GSDP) 3% पेक्षा कमी राहण्याचा अंदाज आहे.
•
औद्योगिक धोरण आणि आर्थिक विकास:
• राज्य पुढील पाच वर्षांत 50 लाख नोकऱ्या निर्माण करण्यासाठी आणि ₹40 लाख कोटी गुंतवणूक आकर्षित करण्यासाठी 2025 साठी नवीन औद्योगिक धोरणासह काम करत आहे.
• मुंबई महानगर प्रदेशाला (MMR) "विकास केंद्र" म्हणून विकसित केले जाईल, ज्याचा उद्देश 2030 पर्यंत त्याची अर्थव्यवस्था 140 अब्ज डॉलर्स ते 300 अब्ज डॉलर्स आणि 2047 पर्यंत 1.5 ट्रिलियन डॉलर्स वाढवणे आहे.
•
पायाभूत सुविधा व वाहतूक:
• वाढवण बंदराजवळ तिसरे विमानतळ बांधण्यात येणार असून, त्यामुळे महाराष्ट्राची हवाई कनेक्टिव्हिटी वाढणार आहे.
• नवी मुंबईतील 250 एकर भूखंडावर इनोव्हेशन सिटी विकसित करण्यात येणार असून, त्यामुळे या भागाच्या तांत्रिक आणि व्यवसायवाढीला हातभार लागणार आहे.
•
रस्ते विकास:
• 2025-26 दरम्यान, प्रधानमंत्री ग्राम सडक योजनेच्या (PMGSY) अंतर्गत 1,500 किलोमीटरचे रस्ते बांधले जातील.
• राज्यातील 14,000 किलोमीटर लांबीच्या सिमेंट काँक्रिटच्या रस्त्यांद्वारे 3,500 हून अधिक गावे प्रमुख जिल्हा मार्ग, राज्य महामार्ग किंवा राष्ट्रीय महामार्गांशी जोडली जाणार आहेत. यामुळे ग्रामीण भागातील दळणवळणात लक्षणीय सुधारणा होणार आहे.
•
कृषी क्षेत्र:
• नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पाचा दुसरा टप्पा: सिंचन आणि कृषी पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी 351 कोटी रुपयांच्या समर्पित निधीतून महाराष्ट्रातील 7,201 गावांमध्ये ही योजना राबविण्यात येणार आहे.
• जलयुक्त शिवार अभियान 2.0: जलसंधारण व सिंचन सुविधा सुधारण्यासाठी मार्च 2026 पर्यंत 4,227 कोटी रुपये खर्चाची 1.5 लाख कामे पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
• संपूर्ण महाराष्ट्रात कृषी उत्पादकता आणि जल व्यवस्थापन सुधारण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) एकत्रित करण्यासाठी 500 कोटी रुपयांचा नवीन निधी स्थापन करण्यात येणार आहे.
•
महिला कल्याण:
• राज्याने महाराष्ट्रभर 2.53 कोटी महिलांना फायदा होण्यासाठी मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना अंतर्गत ₹36,000 कोटीची तरतूद केली आहे. ही योजना विविध कल्याणकारी उपायांमधून, उद्योजकता कार्यक्रमांमधून आणि कौशल्य विकासाद्वारे महिलांना सक्षम करण्यासाठी डिझाइन केलेली आहे.
•
गृहनिर्माण आणि शहरी विकास:
• प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण) टप्पा-2 अंतर्गत, सरकार पुढील वर्षात 20 लाख घरे बांधणार आहे.
• नागरी गृहनिर्माण प्रकल्पांसाठी प्रधानमंत्री आवास योजनेच्या (शहरी) अंमलबजावणीसाठी 8,100 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे.
• सर्वांसाठी घरे हे राज्य सरकारचे 5 वर्षांत साध्य करण्याचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे.
•
पर्यटन विकास:
• पर्यटन क्षेत्रासाठी पुढील 10 वर्षांत ₹1 लाख कोटीची तरतूद करण्यात आली आहे, ज्यामुळे महाराष्ट्रभर महत्त्वाची पर्यटन पायाभूत सुविधा आणि आकर्षणे विकसित होतील.
• पुतळे आणि स्मारके:
• मराठा योद्धा राजाचा वारसा जपण्यासाठी आग्रा आणि पानिपत येथे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे भव्य स्मारक उभारण्यात येणार आहे.
• मराठा साम्राज्याच्या दुसऱ्या शासकाच्या शौर्याचा सन्मान करण्यासाठी कोकणातील संगमेश्वर येथे छत्रपती संभाजी महाराजांचे आणखी एक स्मारक उभारण्यात येणार आहे.
• भारतरत्न अटलबिहारी वाजपेयी यांचे स्मारक मुंबईत उभारण्यात येणार आहे.
•
सिंहस्थ कुंभ मेळा तयारी (नाशिक 2027):
• 2027 मध्ये होणाऱ्या सिंहस्थ कुंभमेळ्यापूर्वी नाशिकमधील महत्त्वाच्या धार्मिक स्थळांच्या विकासासाठी 146.10 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात येणार आहे.
• रामकल पथ विकास प्रकल्पांतर्गत रामकुंड, काळाराम मंदिर आणि गोदा नदीकाठ वाढविण्यावर भर देण्यात येणार आहे.
• राज्यात धार्मिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाचे असलेल्या गोदावरी नदीच्या पुनरुज्जीवनासाठी नमामि गोदावरी अभियान राबविण्यात येणार आहे.